سيد علي اكبر قرشي
40
قاموس قرآن ( فارسي )
را دفع كرد و كوبيد . اين لفظ فقط يك بار در قرآن مجيد آمده است . قمّل : * ( فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمُ الطُّوفانَ وَالْجَرادَ وَالْقُمَّلَ وَالضَّفادِعَ وَالدَّمَ آياتٍ مُفَصَّلاتٍ ) * اعراف : 133 . قمّل بضمّ قاف و فتح ميم مشدّد جمع قمّله بمعنى شپشه است و يا بمعنى مگس كوچك است چنان كه راغب گفته . و آن با آنچه در تورات فعلى در سفر خروج باب 8 آمده مطابق است و در قاموس كتاب مقدس زير كلمهء « مگس » به آن اشاره كرده در تورات گر چه پشه نيز گفته شده ولى ظاهرا بواسطهء كوچكى جثّهء آنها بوده لذا در قاموس كتاب مقدس به آن اشاره نكرده است . بعضىها آن را شپش معمولى كه در بدن انسان توليد مىشود ترجمه كردهاند ولى آن اشتباه است قمل بر وزن فلس بمعنى شپش است نه قمّل مشدّد مگر آنكه قرائت شاذّ را در نظر بگيريم كه آن را بر وزن فلس خواندهاند . در المنار از تفسير ابن كثير نقل كرده كه ابن عباس گفته : آن شپشه است كه در گندم توليد مىشود و در قول ديگرش آن ملخهاى كوچكى است كه بال ندارند مجاهد و عكرمه و قتاده نيز آن را انتخاب كردهاند . حسن و سعيد بن جبير حشرات سياه و كوچك گفتهاند . ابن جرير گويد شپشى است مثل شپش كه در بدن شتر پيدا مىشود . طبرسى رحمه اللَّه در ذيل « اللغة » آن را كبار القردان گفته . قردان جمع قراده همان شپش شتر و غيره است بجاى شپش انسان و در ذيل « المعنى » آنچه از المنار نقل شد نقل كرده و فرموده بقولى كيك است كه در بدن توليد مىشود ( برغوث ) . قمّل از جملهء معجزات نه گانه موسى عليه السّلام بود در مجمع از سعيد بن جبير نقل شده : شپشه ( حشرهء گندم خوار ) در مصر چنان زياد شد كه از ده انبار گندم كه بآسياب مىبردند جز سه قفيز بدست نميايد شپشه حتى بموها و ابروها و مژگانها و بدنهاى فرعونيان چسبيدند گوئى آبله در آورده