حام و . . . و غير اينها . در اين صورت مىشود گفت : * ( أَوْفُوا بِالْعُقُودِ ) * عنوان و تيتر سورهء مائده است . در مجمع چهار قول دربارهء عقود نقل فرموده : اول : آنكه مراد پيمانهاى اهل جاهليّت است كه براى يارى يكديگر در مقابل ظلم مىبستند . دوم : پيمانهاى خداست كه نسبت بايمان و عمل از بندگان گرفته است . سوم : عقود فيما بين مردم است از قبيل عقد نكاح و بيع و غيره . چهارم : دستور باهل كتاب است كه به پيمانهائيكه از آنها نسبت به عمل بدستورات تورات و انجيل گرفته شده است . ناگفته نماند : قول دوم و سوّم داخل در عمومى است كه گفتيم و قول اول و چهارم باطل است زيرا خطاب * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * شامل اهل كتاب و اهل جاهليت نميشود . در تفسير عياشى از عبد اللَّه بن سنان از حضرت صادق عليه السّلام نقل شده : « سَأَلْتُ ابا عَبْدَ الله عليه السّلام عَنْ قَوْلِ الله * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ ) * قال : الْعُهُودَ » مراد از عهود ظاهرا جميع قراردادها است كه گفته شد . * ( إِلَّا أَنْ يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَا الَّذِي بِيَدِه عُقْدَةُ النِّكاحِ . . . ) * بقره : 237 . راجع به اين آيه در « عفو » صحبت شده است . عُقْدة * ( قالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي . وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي . وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانِي . يَفْقَهُوا قَوْلِي ) * طه : 25 - 28 . آيات از ابتداى بعثت موسى عليه السّلام گفتگو مىكند كه گفت : خدايا : سينه‌ام را وسعت ده ، كارم را آسان گردان ، عقده را از زبانم بگشا . تا سخنم را بفهمند . آيا مراد از « عقدة » لكنت و گرهى بود در زبان موسى كه در اثر گرفتن آتش به دهان ، بوجود آمده بود ؟ بعضى تاء « عقدة » را براى وحدت گرفته و گفته‌اند يعنى : مقدارى از عقدهء زبانم را بگشا كه سخن بهتر بگويم ولى بهتر است عقده براى نوع باشد چنان كه در الميزان است يعنى