برند و اشعار ميكنند كه رمز از آنها مانند تصريح از ديگران است بر اين مجرى است وعده و وعيد خداى تعالى آنگاه فرموده : اين وجهى است وجيه . ناگفته نماند : آن در بعضى آيات مثل قول طبرسى و ابى السعود براى جزم و حتم است مثل * ( « فَأَمَّا مَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً فَعَسى أَنْ يَكُونَ مِنَ الْمُفْلِحِينَ » ) * قصص : 67 . زيرا مفلح بودن اهل توبه و ايمان و عمل قطعى است ايضا آيهء * ( « . . . مَنْ آمَنَ بِالله وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَأَقامَ الصَّلاةَ وَآتَى الزَّكاةَ وَلَمْ يَخْشَ إِلَّا الله فَعَسى أُولئِكَ أَنْ يَكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِينَ » ) * توبه : 18 . و در بعضى ديگر براى ايجاد رجاء در قلب سامع مىباشد مثل * ( « قالَ عَسى رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ » ) * اعراف : 129 . و مثل * ( « عَسَى الله أَنْ يَجْعَلَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ الَّذِينَ عادَيْتُمْ مِنْهُمْ مَوَدَّةً » ) * ممتحنة : 7 . در اين آيات اهلاك دشمن و جعل مودت جزمى نيست بلكه ظاهرا مقصود ايجاد اميد در شنونده است . حتى در آيهء * ( « فَأُولئِكَ عَسَى الله أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَكانَ الله عَفُوًّا غَفُوراً » ) * نساء : 99 . حتميّت عفو را مىشود از * ( « عَفُوًّا غَفُوراً » ) * استفاده كرد نه از « عسى . . . » . در الميزان ذيل آيهء 84 نساء فرموده : گذشت كه « عسى » دلالت بر رجاء دارد اعم از آنكه قائم بنفس متكلم باشد يا مخاطب . و خلاصه : به نظر نگارنده « عسى » در بعضى جاها براى حتم و در بعضى براى ايجاد رجاء و صورت دوم جاهائى است كه اگر بنده بدستور خدا عمل كند وعدهء خدا جاى خويش را خواهد گرفت ، بعبارت ديگر وعدهء خدا مشروط است مثلا در * ( « عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً » ) * اسراء : 79 . براى ايجاد رجاء و تشويق است تا آنحضرت تهّجد بكند و خدايش بمقام محمود برساند كه رساندن بمقام محمود مشروط بتهجد است و اللَّه العالم . پايان جلد چهارم