سيد علي اكبر قرشي
291
قاموس قرآن ( فارسي )
ديگران بضم آن خواندهاند و آن در هر دو صورت بمعنى فرتوتى و نهايت پيرى است در صحاح و اقرب آمده : « عتا الشّيخ عتيّا : كبر و ولَّى » طبرسى آن را خشك شدن وجود در اثر طول زمان فرموده است . غرض زكريّا در اين كلمه آنست كه از پيرى بفرتوتى رسيدهام و پيريم از حدّ تجاوز كرده اميدى بوجود فرزند در من نميرود . آن در آيهء * ( « أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَى الرَّحْمنِ عِتِيًّا » ) * مريم : 69 . نافرمانى و طغيان است و بقولى : آن جمع عاتى است . عثر : عثر ، عثار و عثور بمعنى لغزش و افتادن است « عثر الرّجل عثارا و عثورا ، سقط » در اقرب آمده « عثر الفرس عثّرا . . . زلّ و كبا » در مفردات گويد : بطور مجاز در كسى كه بدون خواستن به چيزى مطَّلع شود به كار ميرود . * ( « فَإِنْ عُثِرَ عَلى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً فَآخَرانِ يَقُومانِ مَقامَهُما » ) * مائده : 107 . اگر اطلاع حاصل شد كه آن دو مستحق گناهاند دو نفر ديگر در جاى آنها ميايستد و در آيهء * ( « وَكَذلِكَ أَعْثَرْنا عَلَيْهِمْ لِيَعْلَمُوا أَنَّ وَعْدَ الله حَقٌّ » ) * كهف : 21 . اهل شهر را باصحاب كهف واقف كرديم . اين كلمه بيشتر از دو مورد در قرآن مجيد نيامده است . عُثوّ : افساد . همچنين است عثّى و عيث ( مجمع ) راغب گفته : عيث اكثر در فساد محسوس و عثىّ در فساديكه حكما درك مىشود به كار ميرود بيضاوى نيز چنين گفته است . * ( « وَلا تَعْثَوْا فِي الأَرْضِ مُفْسِدِينَ » ) * بقره : 60 . اين كلام پنج بار در قرآن با همين لفظ آمده است . المنار آن را نشر فساد گفته و گويد : آن از مطلع افساد اخصّ است . در مجمع آن را « و لا تسعوا فى الارض فسادا » معنى كرده و فرموده : هر چند عثىّ جز فساد نيست ولى علت اين تركيب آن است كه مىشود فعل ظاهرش فساد و باطنش منفعت باشد ، لذا روشن كرده كه فعل آنها ظاهرا و باطنا فساد است . بيضاوى در علَّت تقييد * ( « لا تَعْثَوْا » ) * با * ( « مُفْسِدِينَ » ) * گويد : عثىّ گرچه اغلب در فساد به كار ميرود ولى گاهى در