* ( صَدَّقْتَ الرُّؤْيا » ) * صافات : 104 و 105 . و ندايش كرديم كه اى ابراهيم آن خواب را تصديق كردى و در خارج بوجود آوردى . از اين معلوم مىشود كه آنحضرت به ذبح امر نشده بود و گرنه * ( « قَدْ صَدَّقْتَ » ) * نميامد مگر پس از ذبح فرزندش . * ( « لِيَسْئَلَ الصَّادِقِينَ عَنْ صِدْقِهِمْ وَأَعَدَّ لِلْكافِرِينَ عَذاباً أَلِيماً » ) * احزاب : 8 . ما قبل آيه چنين است * ( « وَإِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثاقَهُمْ وَمِنْكَ وَمِنْ نُوحٍ وَإِبْراهِيمَ وَمُوسى وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَأَخَذْنا مِنْهُمْ مِيثاقاً غَلِيظاً » ) * . مراد از اين ميثاق ظاهرا همان است كه در آيهء 81 آل عمران است . مىشود گفت غرض از * ( « صِدْقِهِمْ » ) * ميثاق است يعنى : خدا از آنها پيمان گرفت كه يكديگر را تصديق و بهم ديگر يارى كنند تا اين تمهيد آن شود كه از صادقين ( پيامبران ) دربارهء آن پيمان راست سؤال كند كه آيا به آن عمل كردند يا نه ؟ چنان كه مىشود آن را از * ( « فَلَنَسْئَلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَلَنَسْئَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ » ) * اعراف : 6 . استفاده كرد . و در « سئل » گذشت . [ صديقون كدامند ؟ ] ناگفته نماند صديق در قرآن مجيد در وصف حضرت ابراهيم و يوسف و مريم به كار رفته چنان كه گذشت و در خصوص حضرت ادريس فرموده * ( « وَاذْكُرْ فِي الْكِتابِ إِدْرِيسَ إِنَّه كانَ صِدِّيقاً نَبِيًّا » ) * مريم : 56 . اطلاق آن به حضرت يوسف گرچه از مرد مصرى و رفيق زندانى يوسف است ولى قرآن آن را به صورت قبول نقل مىكند . حال كه اين را دانستيم ، مقتضاى آيهء * ( « وَمَنْ يُطِعِ الله وَالرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ الله عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَداءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً » ) * نساء : 69 . آنست كه صديقين غير از پيامبران و گواهان اعمالاند زيرا كه ظاهر عطف افاده تعدد است . پس بايد ديد آنها كداماند در آيهء ديگرى ميخوانيم * ( « وَالَّذِينَ آمَنُوا بِالله وَرُسُلِه أُولئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَالشُّهَداءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَ ) *