گفتند ما گوسفندان خود را آب نميدهيم تا چوپانها مواشى خود را از آب بر گردانند . پدر ما پيرى بزرگ است . و بنا بر دوم اين است . . . تا چوپانها از آب بر گردند . * ( « يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتاتاً لِيُرَوْا أَعْمالَهُمْ » زلزله : 6 . ممكن است « يصدر » بمعنى حدوث باشد يعنى آن روز مردم بطور پراكنده و متفرق حادث و ظاهر ميشوند . و شايد بمعنى بروز باشد يعنى « يصدر الناس من الارض اشتاتا » چنان كه در آيهء ديگر آمده * ( « وَبَرَزُوا لِلَّه جَمِيعاً ) * . . . * ( وَبَرَزُوا لِلَّه الْواحِدِ الْقَهَّارِ » ) * ابراهيم : 21 و 48 . و نيز آمده * ( « يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الأَجْداثِ سِراعاً » ) * معارج : 43 . در « شتت » گفتيم : ظاهرا مراد از اشتات متفرق و بى نظم بودن است چنان كه فرموده * ( « يَخْرُجُونَ مِنَ الأَجْداثِ كَأَنَّهُمْ جَرادٌ مُنْتَشِرٌ » ) * قمر : 7 . حدوث و بروز نزديك بهماند . آياتى هست دربارهء سعهء صدر و تنگى آن و اينكه خدا شرح صدر عطا مىكند و سينه را تنگ ميگرداند . نظير * ( « أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ » ) * شرح : 1 . * ( « قالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي » ) * طه : 25 . ايضا * ( « فَمَنْ يُرِدِ الله أَنْ يَهْدِيَه يَشْرَحْ صَدْرَه لِلإِسْلامِ وَمَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّه يَجْعَلْ صَدْرَه ضَيِّقاً حَرَجاً . . . » ) * انعام : 125 . و مثل * ( « وَيَضِيقُ صَدْرِي وَلا يَنْطَلِقُ لِسانِي » ) * شعراء : 13 . مراد از صدر در اين آيات چيست ؟ آيا سينه است يا قلب و باعتبار حال و محل قلب را صدر خوانده است ؟ به نظر ميايد : منظور سعه و ضيق قلب است و باعتبار آنكه قلب در سينه است صدر گفته شده و اينكه بعضىها قلب را بمعنى نفس گرفته‌اند بدليل اينكه درك و فهم و غيره مال نفس است نه قلب در « قلب » شرح داده خواهد شد . در بعضى از آيات افعالى بصدر نسبت داده شده نظير * ( « يَعْلَمُ خائِنَةَ الأَعْيُنِ وَما تُخْفِي الصُّدُورُ » ) * غافر : 19 . * ( « وَإِنَّ رَبَّكَ لَيَعْلَمُ ما تُكِنُّ صُدُورُهُمْ ) *