سيد علي اكبر قرشي
43
قاموس قرآن ( فارسي )
راغب ميگويد : ربّ در اصل بمعنى تربيت است . . . و بر فاعل بطور استعاره گفته مىشود و ربّ بطور اطلاق فقط بر خداوند اطلاق ميگردد كه متكفّل باصلاح موجودات است . طبرسى رحمه اللَّه در تفسير سورهء حمد چند معنى از جمله : رئيس ، مطاع مالك ، صاحب ( رفيق ) ، مربّى و مصلح براى ربّ نقل كرده و گويد : آن از تربيت مشتق است و اين كلمه بطور اطلاق جز به خدا گفته نميشود و در غير خدا مقيّد ميآيد نحو : ربّ الدار ، ربّ الضيعة . ربّ بمعنى مربّى از اسماء حسنى است و مقام ربوبيّت خداوند را روشن مىكند يعنى آنگاه كه در وصف خدا گفته شود : ربّ العالمين . مراد پرورش دادن و تربيت كردن تمام موجودات است . همانطوريكه يكنفر طفل را تربيت مىكند و پيوسته مواظب اوست و از نان و آب و لباس و اخلاق و تحصيل او غفلت ندارد . همچنين اطلاق كلمهء ربّ بر خداوند سبحان مبيّن اين معنى است . كلمات ربّ العالمين ، ربّكم ، ربّنا ، ربّه ، ربّى ، ربّكما ، ربّ ، ربّك ، ربّها ، ربّهم و ربّهما كه در قرآن مجيد بر خداوند سبحان اطلاق شده بنا بر نقل المعجم المفهرس بيشتر از نهصد و شصت فقره است . در بسيارى از آيات آمده * ( « رَبِّ - الْعالَمِينَ » ) * نحو * ( « الْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ » ) * فاتحه : 2 . * ( « أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ » ) * بقره : 131 * ( « إِنِّي أَخافُ الله رَبَّ الْعالَمِينَ » ) * مائده : 28 . * ( « تَبارَكَ الله رَبُّ الْعالَمِينَ » ) * اعراف : 54 . بنا بر آنكه در المعجم المفهرس شمرده جملهء ربّ العالمين مجموعا چهل و دو بار در قرآن آمده است . و در بعضى از آيات آمده : * ( « رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ ) * نحو * ( « قُلْ أَ غَيْرَ الله أَبْغِي رَبًّا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ » ) * انعام : 164 . و در بعضىها * ( « رَبُّ السَّماواتِ وَالأَرْضِ » ) * نظير * ( « قُلْ مَنْ رَبُّ السَّماواتِ وَالأَرْضِ قُلِ الله » ) * رعد : 16 . و در بعضى * ( رَبُّ - الْعَرْشِ ) * نحو * ( « الله لا إِله إِلَّا هُوَ رَبُّ ) *