* ( الْجَزاءَ الأَوْفى » ) * نجم : 39 - 41 . انسان مالك حقيقى سعى و تلاش خويش است اعم از آنكه خير باشد يا شر . و سعى و تلاش او در روز قيامت مشهود خواهد بود * ( « فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَه وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه » ) * زلزله : 7 - 8 . و انسان با عمل خود جزاء تمام داده خواهد شد . به نظر ميايد مراد از آيهء شريفه آخرت است ولى آن را اعم نيز مىشود دانست . در اين صورت مطالب زير از آن بدست ميايد : 1 - آنان كه از ديگران كار ميكشند و مزد نميدهند و يا مزد كم ميدهند ظالم و ستمكاراند كه ملك حقيقى ديگران را سلب كرده‌اند كه هر كس بسعى خود مالك است . 2 - هر كس در مقابل تلاش و كوشش حق استفاده و ارتزاق دارد زيرا كه انسان فقط بسعى خويش مالك است كسى كه بى تلاش مىخورد حرامخوار است و هر كس در خور توانائى خود و لو با اعمال فكر باشد بايد كار كند ربا خوار حرامخوار است كه تلاش ديگران را مىخورد . ولى آنكه مطلقا از تلاش عاجز باشد اين شخص بعنوان فقير و محتاج از زكات و غيره ميتواند بخورد و او از رنج و تلاش ديگران مىخورد و اين محذورى ندارد كه * ( « ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ » ) * . سعى انسان ديدنى است . اينهمه آثار و ابنيه و وسائل زندگى همه سعى و تلاش آدميان است كه بدين صورت ديده ميشوند و بشر با سعى و تلاش خود پاداش يا كيفر داده مىشود . اگر گوئى راجع بشفاعت و اعمال زندگان كه دربارهء مردگان انجام ميدهند و آنها بدون تلاش در عالم مرگ و آخرت بهره مىبرند چه ميگوئيد ؟ ! گوئيم : آنها هم نوعى تلاشاند كه در نتيجهء ايمان در دنيا مستحق شفاعت اخروى ميگردند و در اثر سعى و تلاشى كه دربارهء باز ماندگان كرده‌اند از خيرات و احسان آنها بهره مند ميگردند .