آنها گذاشته نشده است خداوند همه چيز و همهء كمال آنها را در يك دفعه داده است بر خلاف انسان كه بتدريج بسوى كمال ميرود . نگارنده احتمال نزديك بيقين دارد جملهء * ( إِنَّه كانَ ظَلُوماً جَهُولًا ) * علت حمل است ولى نه آنطور كه گفته‌اند بلكه به اين معنى كه سموات و ارض احتياج بحمل امانت نداشتند زيرا كمال آنها از اوّل داده شده بود بعبارت ديگر آنطور كه ميبايست بشوند از اوّل شده‌اند ولى انسان چون ذاتا ظلوم و جهول بود احتياج داشت امانت خدا را حمل كند تا خود را از ظلوم و جهول بودن نجات دهد ، ترقّى نمايد و با عقل و توحيد زندگى كند . على هذا آيهء بعدى * ( لِيُعَذِّبَ الله الْمُنافِقِينَ . . . ) * مبيّن آنست كه مردم در اثر حمل اين امانت و عمل به مقتضاى آن بسه گروه مؤمن و مشرك و منافق تقسيم ميشوند و هر يك جاى خود را از رحمت و عذاب خداوند ميگيرند . روايات آيه را در كتب تفسير مطالعه كنيد . ب : * ( أَ فَحُكْمَ الْجاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ الله حُكْماً . . . ) * مائده : 50 مراد از جاهليّت كه در چهار محل از قرآن مجيد آمده چيست ؟ نا گفته نماند جاهليّت به معناى حالت جهل است چنان كه در اقرب الموارد گفته است . ابن اثير در نهايه گويد : مراد از آن صفت و حالى است كه عرب قبل از اسلام داشتند از قبيل جهل به خدا و رسول و افتخار بانساب و خود پسندى و ظلم و غيره . در نهج البلاغه ( نامهء 18 ) بابن عباس در بارهء بنى تميم مينويسد : « و انّهم لم يسبقوا بوغم فى جاهليّة و لا اسلام » : آنها نه در جاهليّت و نه در اسلام در جنگى مغلوب نشده‌اند . اين نيز به همان معنى است كه ابن اثير گفته است . بهر حال مراد از جاهليّت حالتى است كه جهالت در آن حكمفرماست در هر قوم و هر ملَّت و در هر زمان كه باشد ولى مراد از موارد آن در قرآن حالت