سيد علي اكبر قرشي
73
قاموس قرآن ( فارسي )
همان است كه گفته شد مثلا فرموده * ( لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنْسُ وَالْجِنُّ ) * اسراء : 88 و نيز آمده * ( لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلا جَانٌّ ) * رحمن : 56 على هذا آنچه در مجمع و كشاف و نهايه و غيره آمده : جانّ پدر جنّ است و آنچه راغب گفته : جانّ نوعى از جنّ ، مدرك صحيحى ندارد . در بارهء عصاى موسى آمده * ( فَلَمَّا رَآها تَهْتَزُّ كَأَنَّها جَانٌّ وَلَّى مُدْبِراً . . . ) * نمل : 10 - قصص 31 در اقرب الموارد گويد : جانّ مار سفيد و سياه چشمى است بى آزار اغلب در خانه ها يافت مىشود عبارت قاموس نيز چنين است و فقط قيد ( سفيد ) را ندارد ، صحاح مطلق مار و مجمع مار كوچك گفته و علت اين تسميه شايد مخفى بودن آن باشد معناى آيه اين است چون آن را ديد مانند مار حركت مىكند برگشت گريزان . نا گفته نماند در بارهء عصاى موسى كه در طور هنگام بعثت مبدّل بمار شد يك دفعه حيّة و دو دفعه جانّ نقل شده است مثل * ( قالَ أَلْقِها يا مُوسى . فَأَلْقاها فَإِذا هِيَ حَيَّةٌ تَسْعى ) * طه : 20 ميدانيم كه حيّه ، مار معمولى و جانّ بمعنى مار كوچك و يا مار معمولى است . ولى هنگام نشان دادن معجزه در پيش فرعون ثعبان گفته شده كه بمعنى اژدهاست مثل * ( فَأَلْقى عَصاه فَإِذا هِيَ ثُعْبانٌ مُبِينٌ ) * اعراف : 107 شعراء : 32 اين دو چگونه جمع مىشود ؟ به نظر نگارنده : هنگام بعثت مار شدن كافى بود زيرا همين لازم بود كه موسى متوجّه اين حقيقت بشود ولى در نزد فرعون براى ارعاب و اتمام حجّت لازم بود كه باژدها مبدل شود مخصوصا موقع بلعيدن ابزار ساحران . مجمع البيان و الميزان معتقد است كه موقع بعثت نيز عصا باژدها مبدّل شده و در سورهء نمل و شعراء كه جانّ نقل شده نظر به حركت آن است نه بزرگى جثّه اش . آنجا كه فرمود * ( رَآها تَهْتَزُّ كَأَنَّها جَانٌّ ) * عصا در اهتزاز بجانّ تشبيه شده و گرنه