اثر كثرت استعمال به معناى قسم آمده و معناى « حقّا » ميدهد . . . و گفته شده : جرم بفتح اوّل و دوّم بمعنى قطع است و شايد در اصل در نتيجهء سخن به كار ميرفته مثل لا محاله و اين معنى را ميداده كه : اين سخن را قاطعى قطع نميكند . . . پس « لا » بمعنى نفى و « جرم » بمعنى قطع است « لا جرم » يعنى اين گفته را قطع كردن و از بين بردن نيست و حتمى است على هذا معناى حتما و حقّا ميدهد . معناى آيهء فوق اين است : حتما آنها در قيامت خسرانكارتريناند . جرى : روان شدن . جريان * ( أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ . . . ) * بقره : 25 حقّا براى آنهاست بهشتهائيكه نهرها زير آنها جارى و روان است . در قرآن كريم اين كلمه فقط در جريان آب به كار نرفته بلكه در جريان و راه رفتن كشتىها و حركت باد و آفتاب و ماه و ستارگان نيز استعمال شده است مثل * ( وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ . . . ) * بقره : 164 * ( فَسَخَّرْنا لَه الرِّيحَ تَجْرِي بِأَمْرِه . . . ) * ص : 36 * ( وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَها . ) * يس : 38 و آياتى نظير * ( كُلٌّ يَجْرِي لأَجَلٍ مُسَمًّى ) * رعد : 2 على الظاهر شامل آفتاب و ماه و ستارگان و غيره است . در اينجا لازم است در بارهء چند آيه سخن گفت : الف : * ( حَتَّى إِذا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ . . . ) * يونس : 22 . ممكن است بگوئيم : باء در « بهم » براى تعديه است يعنى كشتىها آنها را روان كردند ، ولى بقاموس و صحاح نگاه كردم « جرى » با باء متعدى نشده است لذا بايد گفت باء در اينجا به معناى « مع » است و فلك بمعنى كشتى است و بمفرد و جمع اطلاق مىشود ، در اينجا جمع مقصود است زيرا فعل آن « جرين » آمده معنى آيه چنين است : تا چون در كشتىها شديد و كشتىها با آنها بوسيلهء باد مطبوعى روان شدند .