* ( بِغَيْرِ حِسابٍ ) * زمر : 10 . از اين شش مورد ، اوّلى و چهارمى مطلق و شامل دنيا و آخرت است دوّمى و سوّمى و ششمى ظاهرا راجع به دنيا و پنجمى راجع بآخرت است و در نتيجه * ( يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ ) * هم در دنيا جارى است و هم در عقبى . اكنون بايد ديد منظور از اين بى حسابى چيست ؟ قبلا بايد بدانيم كه همهء اين شش مورد فقط در بارهء روزى و نعمت و پاداش دنيا و آخرت است و در بارهء عذاب دنيا و آخرت همچو چيزى نيست . بعقيدهء بعضى از بزرگان چون بندگان و همه چيز آنها مال و مملوك خداست و آنها در مقابل خدا نه عوضى دارند و نه استحقاقى پس روزى خدا عطيّهء محض است و لذا به غير حساب است . على هذا به غير حساب به معناى به غير عوض و به غير استحقاق است . اين مطلب فى حدّ ذاته حق و ثابت است ولى در بارهء تمام مردم مىباشد ، بعبارت ديگر ، خدا بهمهء مردم بدون عوض و استحقاق ميدهد و اين روزى دادن حقّى است كه خدا به عهده گرفته است بى آنكه مردم حقى بر خدا داشته باشند . امّا از آيات * ( يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ ) * . . . * ( تَرْزُقُ مَنْ تَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ ) * يك نوع خصوصيت به نظر ميايد و اين حكم شامل همهء مردم نيست و قيد * ( مَنْ تَشاءُ ) * وَ * ( مَنْ يَشاءُ ) * مانع از عموم است . مثلا آيهء * ( إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ ) * و آيهء * ( فَأُولئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيها بِغَيْرِ حِسابٍ ) * غافر : 40 با آنكه قيد « من يشاء » ندارد باز وصف صابران و « اولئك » كه اشاره بنيكو كاران است قيد * ( « بِغَيْرِ حِسابٍ » ) * اند . به نظر نگارنده : بايد آيات قيامت را از آيات دنيا جداگانه حساب كرد گر چه از جهتى بهم مربوطاند . در بارهء آخرت آنجا كه آمده