سيد علي اكبر قرشي
130
قاموس قرآن ( فارسي )
الآراء است راغب در مفردات گويد : بعضى از مفسّرين حكم لفظ را معتبر دانسته و گفته : چون نام معبودهاى آنان ، مؤنّث بود مثل لات ، منات و عزّى ، بدين جهت در آيه ى شريفه « اناث » آمده ، و بعضى حكم معنى را معتبر شمرده و گفته : اناث بمعنى منفعل است و به آنكه قبول فعل كند انيث گويند و بآهن نرم انيث گفته شده و گويد : موجودات بعضى نسبت ببعضى سه گونهاند ، يكى فقط فاعل است بدون انفعال و آن خداست و ديگرى فقط منفعل است بدون فعل و آن جماد است و سوّمى از جهتى فاعل و از جهتى منفعل است مثل ملائكه ، انسانها ، و جنّ ، كه نسبت به خدا منفعل و نسبت به كارهاى خود فاعلاند ، و چون بتهاى مشركان فقط منفعل بودند بدون فعل لذا آنها را « اناث » خوانده است * ( « إِنْ يَدْعُونَ مِنْ دُونِه إِلَّا إِناثاً » ) * راغب خودش وجه دوم را صحيحتر دانسته و پسنديده است . در الميزان فرموده : اصنام و تمام معبودهاى غير خدا ، اناث خوانده شده ، چون آنها قابل و منفعلند ( نه فاعل ) و آنچه پرستندگان توقّع دارند در قدرت آنها نيست و بعد چند آيه در بارهء عدم قدرت بتها آورده است . مثل * ( « وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِه ما يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ » ) * فاطر : 13 . در المنار گويد : براى هر قبيله بتى بود كه آن را انثاى آن قبيله ميخواندند يا مراد نامهاى معبودهاست - كه از حقيقت الوهيّت بر كنار بودند ، بعد گويد : استاد گفت : بسيارى از مفسران گفتهاند : مراد از اناث در آيه ، مردگانند زيرا عرب بر مردگان اناث اطلاق مىكند چون ضعيف و عاجزاند ، بعد گويد : استاد اين اخير را اختيار كرده است . در كتاب آغاز و انجام جهان ص 138 - 140 گفته : در سورهء توحيد اوصافى براى خداوند متعال ذكر شده است كه همه آنها منحصر در ذات مقدّس اوست خدا احد