5 - نظريه بعضي از روانشناسان : هيچ گونه ضرورت ووجوب وجبري بر اعمال انسان حكومت نمى كند ، زيرا افعال انسان با اراده انجام مى يابد واراده از قانون عليت عمومى آزاد است . 6 - نظريه محققين حكماى اسلامى : نظام هستى ، نظام ضروري است واستثنا پذير هم نيست . در عين حال ، انسان در افعال وآثار خود ، مختار وآزاد است وحد اعلاى آزادى ، براي انسان موجود است واين اختيار وآزادى ، با ضرورت نظام هستى ، منافاة ندارد چنان كه از تقسيم فوق معلوم است ، مخالفين نظريه ما مجموعا دو صف عمده را تشكيل مى دهند ، يكى صف كساني كه به ضرورت على ومعلولي اذعان دارند وقائل به عدم اختيار انسان هستند ، وديگرى صف كساني كه به نوعي منكر ضرورت على ومعلولي در مورد افعال انسان هستند وقائل به اختيار مى باشند . در حقيقت ، هر دو صف ، يك عقيدة مشترك دارند وآن اين است كه هر دو دسته يك نوع ملازمه اى بين قانون ضرورت على ومعلولي ومجبور بودن انسان از يك طرف وبين عدم ضرورت على ومعلولي واختياري وآزادى انسان از سوى ديگر ، قائل هستند منتها يك دسته ، ضرورت على ومعلولي را پذيرفته اند واختيار را نفى كرده اند ودسته ديگر ، اختيار را پذيرفته وضرورت على ومعلولي را در مورد افعال انسان ، نفى كرده اند . نظريه ما ، درست نقطه مقابل نظريه مشترك اين دو دسته است ، يعنى ما هيچ ملازمه اى بين قانون ضرورت على ومعلولي ومجبور بودن انسان ، قائل نيستيم . وهيچ نوع ملازمه اى هم بين عدم ضرورت على ومعلولي واختيار انسان ، معتقد نيستيم ، بلكه مدعى هستيم : ضرورت على ومعلولي در مورد انسان با در نظر