كوته نظران واقع نشود . كليه معلومات به تقسيم أولية ، از سه قسم خارج نيست : يا خير محض است يا شر محض ويا اينكه از جهتي خير واز جهت ديگر شر مى باشد كه اين قسم سوم يا آن است كه خير أو غالب است ويا شر آن ويا خير وشر در أو مساوى است . وجوه محتمله در اين مورد از اين پنج قسم خارج نيست : الف - اما خير مطلق حتما محقق خواهد بود وآن وجود بارى تعالى وعقول فعاله وآنچه كه به عقول فعاله نزديكتر ، مى باشد زيرا اينها منشأ خيرات ومنبع بركات مى باشند . ب وج - اما شر غالب ومساوى ، يافت نشده زيرا احتمال شر كثير براي حصول خير قليل ، خود شر كثير است . د وه‍ - اما شر مطلق پس ممتنع الوجود است ، حكمت الهى ايجاد أو را اقتضاء نمى كند ولكن خير غالب ، سنت وحكمت حق وجود أو را ، ايجاب مى كند وشايسته مقام جواد مطلق نيست كه اهمال در آن روا دارد ، زيرا خير غالب نتيجة علم سابق الهى به نظام كل موجودات بر وجه تام است وتماميت وايجاد آن ، لازمه عالم وجود است . به علاوة تحمل شر قليل به جهت حصول خير كثير ، خود خير است اين قسم پنجم از وجوه محتمله ، مقابل قسم دوم است . پس هر گاه شر به واجب نسبت داده شود آن را بايد به نحو عموم به أو نسبت داد مثل اين آية شريفه كه مى فرمايد : الله خالق كل شئ ( 1 ) واين آية كه مى فرمايد : ( والله خلقكم وما تعملون ) ( 2 ) ولكن هرگاه خير به أو نسبت داده شود ، به طريق خصوص است مانند اين آية مباركه : ( بيده الخير وهو على كل شئ قدير ) ( 3 ) ويا اين آية شريفه كه

--> ( 1 ) - سوره زمر ، آية 62 . ( 2 ) - سوره صافات ، آية 96 . ( 3 ) - سوره آل عمران ، آية 26 .