( لا مؤثر في الوجود الا الله - والله على كل شئ قدير ( 1 ) - أنتم الفقراء إلى الله والله هوالغني الحميد ( 2 ) - شهد الله انه لا إله الا هو والملائكة وأولوا العلم قائما بالقسط ) ( 3 ) روى اين حساب ، أمور ياد شده ايجاب مى كرد كه مسلمين در ميان صدها مسائل اعتقادي ، نگرش خاصي به مسألة ( جبر واختيار ) داشته ، در اين باره تلاش وتدبر بيشترى كرده وكتابهاى زيادترى به رشته تحرير در آورند . ( 4 ) 3 - قضاء وقدر ومعاد شناسى يكى از مهمترين أصول اعتقادي اسلام كه 1400 آية قرآن ، درباره آنها نازل شده ، مسألة معاد وجهان ابدى است . وبسيار روشن است كه اين أصل ، مبتنى بر آزادى واختيار آدمي در انجام اعمال است ومعنا نخواهد داشت كه خداوند ، هم مردم را مجبور به انجام اعمال كند وهم آنها را معذب ويا مثاب فرمايد ! ! على هذا ، جا داشت كه مسلمين از دير باز ، زير بناى اين أصل اعتقادي را محكم كنند وتوضيح دهند كه آدمي در انجام كارها مجبور يا مختار ويا به گونه ديگر است . 4 - قضاء وقدر وحقوق واخلاق اين مسألة ، پيش از همه ، ارتباط مستقيم با كار قانونگذاران ودانشمندان علم حقوق واخلاق دارد ، زيرا نخستين چيزى كه توجه به آن ، در كار قانونگذارى واخلاق ، ضرورت دارد ، مسألة اراده واختيار انسان در انجام كارهاست كه اگر آدمي ، داراى چنين اراده واختياري نباشد ، هيچ گونه تكليفي نخواهد داشت . ونظام حقوقى واخلاقى از بين خواهد رفت . وروح تلاش وكوشش به سوى يك

--> ( 1 ) - سوره بقره ، آية 148 . ( 2 ) - سوره فاطر ، آية 15 . ( 3 ) - سوره آل عمران ، آية 18 . ( 4 ) - در اين باره به كتاب الذريعة وكشف الظنون ، مراجعه شود .