گزش حيوانات Morsures 1 - گزش سك هار - فورا بايد محل زخم را فشار داد تا مقدار زيادى خون از آن خارج شود و پس از آن با آب زياد شستشو نموده بعد محل را با ماده سوزاننده وين ( 1 ) ( مخلوط پطاس و آهك ) ، كره آنتيموان ، كلرور دوزنك وآهن سرخ شده سوزانيد . استعمال امونياك يا اسيدهاى گوناگون چندان اثرى ندارد . بعد از اين مقدمات فورا بايد بمايه كوبى ( واكسيناسيون ) پرداخت . مايه كوبى ضدهارى انستيتوپاستور : هرچه زودتر بايد مايه كوبى را بوسيله تزريق مغز تيره ( نخاع ) خرگوشى كه از هارى تلف گشته و به وسائل مخصوص خشگ شده است به ترتيب زير شروع كرد : روز اول دو تزريق مغز تيره 13 تا 15 روزه روز دوم دو تزريق نخاع 11 تا 12 روزه از روز ششم به بعد روزى يك تزريق به عمل آورده رفته رفته نخاع تازه تر به كار برد تا بالاخره بمغزتيره 3 روزه رسيد ( محل تزريق زيرپوست شكم است ) پس از اين دوره درمان بايستى هر كدام از نخاع هاى 6 تا 3 روزه را مدت دو روز متوالى دوباره سوزن زد . بطور كلى دوره درمان از 15 تا 22 روز است . هر بار تزريق معادل 3 ميلى متر از نخاع خرگوش است كه در يك سانتيمتر مكعب آب سترون حل شده باشد . در بيمارانى كه مورد گزش گرگ واقع شده اند بايد بشدت درمان كرد يعنى تمام سرى نخاع ها را مدت 48 ساعت تزريق كرد ( پاستور ) 2 - گزش افعى ومارهاى زهر دار ( 2 ) فورا بايد بالاى زخم را بسته بوسيله فشار يا مكيدن مقدارى خون از زخم خارج ساخت پس از آن با آهن سرخ شده ، كلرور دوزنك كلروردوشو يا پطاس موضع را سوزانيده با آب ژاول 1 در 10 ، محلول پرمنگنات دوپطاس 1 در 100 يا محلول زير شستشو داد : هيپو كلريت دوشو 2 گرم آب جوشيده 120 گرم كلروردر ( 3 ) 1 گرم آب مقطر 100 گرم ( كالمت ) سوزن زدن زير جلدى محلولهاى فوق يا محلول 2 در 100 تا 5 در 100 پرمنگنات دوپطاس به مقدار 5 تا 10 سانتيمتر مكعب در بالاى زخم نافع است . تزريق زيرپوستى اسيد كرميك نيز مفيد مىباشد : اسيد كرميك 10 سانتىگرم آب مقطر 10 گرم 5 / 0 تا 1 سانتيمتر مكعب در نزديك زخم سوزن زنند پس از اين بايد گازى را به محلول هيپو كلريت دوشو يا الكل خالص آغشته كرده روى زخم نهاده پانسمان كرد وهرچه زودتر بسروم درمانى پرداخت . تاهنگامى كه بيمار به حالت خفگى نيفتاده بايد هرچه زودتر سروم ضد زهرمار به كار برد ، اندازه سروم 10 سانتيمتر مكعب در كودكان و 20 سانتيمتر مكعب در بزرگان ونوع آن بايد متناسب را نوع مارهاى منطقهء باشد كه بيمار در آن زندگى مىكند

--> ( 1 ) Caustique de vienne ( 2 ) Ophidisme ( 3 ) or ' Chlorure d