الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
56
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
در آيات مورد بحث به معرفى آن روز بزرگ پرداخته ، بخشى از اوصاف آن روز و حوادث آن را شرح مىدهد ، مىفرمايد : « اينها همه در روزى واقع مىشود كه روح و تمام ملائكه در يك صف به پا مىخيزند ، و هيچيك جز به اذن خداوند رحمن سخن نمىگويند ، و آن كس كه سخن مىگويد جز صواب و حق نمىگويد » ( * ( يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلائِكَةُ صَفًّا لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَه الرَّحْمنُ وَقالَ صَواباً ) * ) ( 1 ) . بدون شك قيام « روح » و « فرشتگان » در آن روز در يك صف ، و سخن نگفتن جز به اذن خداوند رحمن ، فقط براى اجراى فرمان او است ، آنها در اين جهان نيز « مدبرات امر » و مجرى فرمانهاى او هستند ، و در عالم آخرت اين امر آشكارتر و واضحتر و گسترده تر خواهد بود . در اينكه مراد از « روح » در اينجا چيست ؟ مفسران تفسيرهاى زيادى ذكر كردهاند كه در بعضى از تفاسير به هشت احتمال بالغ مىشود ( 2 ) كه مهمتر از همه تفسيرهاى زير است : 1 - منظور مخلوقى است غير از فرشتگان و برتر از همه آنها . 2 - منظور « جبرئيل » امين پيك وحى خدا و واسطه ميان او و پيامبران است ، كه بزرگترين فرشتگان مىباشد . 3 - منظور « ارواح انسانها » است كه همراه فرشتگان به پا مىخيزند . 4 - فرشته اى است بالاتر از همه فرشتگان و برتر از جبرئيل ، و هم او بود كه با انبياء و امامان معصوم همراه بوده و هست .
--> ( 1 ) بسيارى از مفسران معتقدند كه « يوم » در اين آيه ظرف است و متعلق به فعل « لا يملكون » در آيه قبل است ، اين احتمال نيز وجود دارد كه به تمام آنچه در آيات قبل آمده است متعلق باشد ، و در تقدير چنين است « كل ذلك يكون يوم يقوم الروح » . ( 2 ) « تفسير قرطبى » جلد 10 صفحه 6977 .