گفته شد سوگند مهمى براى صاحبان عقل و خرد وجود ندارد « ؟ ! ( * ( هَلْ فِي ذلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ ) * ) . « حجر » در اينجا به معنى عقل است و در اصل به معنى « منع » مىباشد مثلا گفته مىشود قاضى فلان كس را « حجر » ( بر وزن زجر ) كرد ، يعنى او را از تصرف در اموالش ممنوع ساخت ، و يا اينكه به اطاق « حجره » گفته مىشود چون محلى است محفوظ و ممنوع از اينكه ديگران وارد آن شوند ، و به دامان نيز « حجر » ( بر وزن فكر ) گفته مىشود ، به خاطر حفظ و منع ديگران ، و از آنجا كه « عقل » نيز انسان را از كارهاى نادرست منع مىكند از آن تعبير به « حجر » شده ، همانگونه كه خود واژه عقل نيز به معنى « منع » است ، لذا به طنابى كه بر زانوى شتر مىبندند تا مانع حركت او شود « عقال » مىگويند . در اينكه « مقسم به » ( چيزى كه اين سوگندها به خاطر آن ياد شده است ) چيست ؟ دو احتمال وجود دارد : نخست اينكه جمله « إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ » ( پروردگار تو در كمينگاه است ) جواب اين قسمها است . ديگر اينكه جواب قسم محذوف است و آيات آينده كه سخن از مجازات طغيانگران مىگويد گواه بر آن است ، و در معنى چنين است : « قسم به آنچه گفته شد كه ما كفار و طغيانگران را عذاب مىكنيم » ( 1 ) . و به اين ترتيب قسم و مقسم به روشن مىگردد .

--> ( 1 ) در تقدير چنين است : « لنعذبن الكفار و الطاغين » .