الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
373
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
« صدع » به معنى شكاف در اجسام صلب و سخت است ، و با توجه به آنچه در معنى « رجع » گفته شد آن را اشاره به شكافتن زمينهاى خشك و سخت ، بعد از نزول باران ، و رشد و نمو گياهان دانستهاند . در حقيقت اين دو سوگند اشاره اى است به احياى زمينهاى مرده به وسيله باران كه قرآن بارها آن را به عنوان دليلى بر مساله رستاخيز ذكر كرده است ، مانند آيه 11 سوره ق وَأَحْيَيْنا بِه بَلْدَةً مَيْتاً كَذلِكَ الْخُرُوجُ : « ما بوسيله باران سرزمين مرده اى را زنده كرديم ، خروج و قيام شما در قيامت نيز همين گونه است » ! به اين ترتيب تناسب روشنى در ميان اين سوگندها و آنچه سوگند به خاطر آن ياد شده وجود دارد ، و اين يكى از لطائف بلاغت قرآن است ، كه در ميان سوگندها و آنچه براى آن سوگند ياد مىكند تناسب جالبى ديده مىشود . يا به تعبير ديگر : همانگونه كه در آيه 5 سوره حج ، به هنگام استدلال بر مساله معاد ، هم استدلال به مساله آفرينش انسان از نطفه و تطورات جنين مىكند ، و هم استدلال به زنده شدن زمينهاى مرده بر اثر نزول باران ، در اين سوره ( سوره طارق ) نيز روى هر دو مساله تكيه شده است . بعضى براى جمله « * ( وَالسَّماءِ ذاتِ الرَّجْعِ ) * » تفسير ديگرى نيز ذكر كردهاند ، و آن تكرار گردش كواكب آسمان و بازگشت آنها به حالت نخستين در طى دورانهاى مختلف است ، گردش زمين به دور خود و به دور خورشيد ، و حركت سيارات منظومه شمسى ، و حركت طلوع و غروب حسى ماه و خورشيد و ستارگان ، همه حركاتى است داراى بازگشت . وجود اين بازگشتها نشانه اى است از بازگشت عمومى انسانها به حيات ، البته معنى اول تناسب بيشترى با مساله شكافته شدن زمين و همچنين دلائل معاد دارد .