الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
345
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
جمله « * ( ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا ) * » نشان مىدهد كه راه توبه حتى براى چنين شكنجه - گران ستمگرى باز است ، و اين نهايت لطف پروردگار را نسبت به گنهكاران نشان مىدهد ، و ضمنا هشدارى است به مردم مكه كه تا دير نشده است دست از آزار و شكنجه مؤمنان بردارند ، و به سوى خدا بازگردند . اصولا قرآن راه بازگشت را به روى كسى نمىبندد ، و اين نشان مىدهد كه قرار دادن مجازاتهاى سخت و دردناك نيز براى اصلاح فاسدان و مفسدان و به منظور بازگشت آنها به سوى حق است . قابل توجه اينكه در اين آيه دو گونه عذاب براى آنها ذكر كرده : يكى عذاب جهنم و ديگرى « عذاب حريق » ( عذاب آتش سوزان ) ذكر اين دو ممكن است به خاطر اين باشد كه در جهنم انواعى از مجازاتها وجود دارد كه يكى از آنها آتش سوزان است ، و ذكر آن بالخصوص به خاطر اين است كه شكنجه - گران مزبور مؤمنان را با آتش مىسوزاندند و بايد در آنجا با آتش مجازات شوند اما اين آتش كجا و آن آتش كجا . اين آتش از شعلههاى قهر و غضب خدا افروخته شده ، آتشى است جاويدان و هميشگى ، آتشى است توأم با ذلت و خوارى ، ولى آن آتش دنيا آتش ناپايدارى است كه به دست خلق ضعيف افروخته شده است ، و مؤمنانى كه با آن مىسوزند سربلند و مفتخرند ، و در صف اول شهيدان راه خدا جاى دارند . بعضى نيز گفتهاند عذاب جهنم در برابر كفر آنها بوده ، و عذاب حريق در مقابل اعمال شكنجه آنها است . سپس به پاداش مؤمنان پرداخته ، مىفرمايد : « كسانى كه ايمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند براى آنها باغهايى از بهشت است كه نهرها زير درختانش جارى است ، و اين پيروزى و نجات بزرگى است » ( * ( إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا