« كدح » ( بر وزن مدح ) به معنى تلاش و كوششى است كه با رنج و تعب همراه باشد ، و در جسم و جان اثر بگذارد ، و لذا به گاو سختكوشى كه آثار كار كردن در جسم او ظاهر شده « ثور فيه كدوح » مىگويند . در تفسير « كشاف » و « فخر رازى » و « روح المعانى » آمده است كه : اين كلمه در اصل به معنى خراشى است كه بر پوست تن وارد مىشود ، و به همين مناسبت به تلاشهايى كه در روح انسان اثر مىگذارد ، اطلاق شده است . اين آيه اشاره به يك اصل اساسى در حيات همه انسانها است ، كه همواره زندگى آميخته با زحمت و رنج و تعب است ، حتى اگر هدف رسيدن به متاع دنيا باشد ، تا چه رسد به اينكه هدف آخرت و سعادت جاويدان و قرب پروردگار باشد ، اين طبيعت زندگى دنيا است ، حتى افرادى كه در نهايت رفاه زندگى مىكنند آنها نيز از رنج و زحمت و درد بر كنار نيستند . تعبير به « ملاقات پروردگار » در اينجا ، خواه اشاره به ملاقات صحنه قيامت كه صحنه حاكميت مطلقه او است باشد ، يا ملاقات جزا و پاداش و كيفر او ، يا ملاقات خود او از طريق شهود باطن ، نشان مىدهد كه اين رنج و تعب تا آن روز ادامه خواهد يافت ، و زمانى به پايان مىرسد كه پرونده اين دنيا بسته شود و انسان با عملى پاك خداى خويش را ملاقات كند . آرى راحتى بىرنج و تعب ، تنها در آنجا است . خطاب به « انسان » كه همه نوع انسان را شامل مىشود ( با توجه به تكيه بر انسانيت انسان ) بيانگر اين حقيقت است كه خداوند نيروهاى لازم را براى اين حركت مستمر الهى در وجود اين اشرف مخلوقات آفريد . و تكيه بر عنوان « رب » ( پروردگار ) اشاره به اين است كه اين سعى و تلاش جزئى از برنامه ربوبيت و تكامل و تربيت انسان است . آرى ما همه مسافرانى هستيم كه از سرحد عدم بار سفر بسته ، و به اقليم