حاطبى در ميان آنها پيدا شد استغفار كنند و به سوى خدا بازگردند . در آخرين آيه مورد بحث بار ديگر روى همان مطلبى تكيه مىكند كه در نخستين آيه تكيه شده بود ، مىفرمايد : « براى شما مسلمانان در برنامه زندگى آنها اسوه و الگوى نيكويى بود ، براى آنها كه اميد به خدا و روز قيامت دارند » ( * ( لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللَّه وَالْيَوْمَ الآخِرَ ) * ) ( 1 ) . نه تنها برائت و بيزاريشان از بتپرستان و خط كفر ، بلكه دعاهاى آنها و تقاضاهايشان در پيشگاه خدا كه نمونه هايى از آن در آيات قبل گذشت نيز براى همه مسلمانان سرمشق است . اين سرمشق را تنها كسانى مىگيرند كه دل به خدا بسته‌اند ، و ايمان به مبدء و معاد قلبشان را روشن ساخته ، و در طريق حق به حركت در آمده‌اند . بدون شك اين تاسى و پيروى نفعش قبل از هر كس به خود مسلمانان باز مىگردد لذا در پايان مىافزايد : « هر كس سرپيچى كند و طرح دوستى با دشمنان خدا بريزد ، به خودش ضرر زده ، و خداوند نيازى به او ندارد ، چرا كه او از همگان بىنياز و شايسته هر گونه حمد و ستايش است » ( * ( وَمَنْ يَتَوَلَّ فَإِنَّ اللَّه هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ ) * ) . زيرا طرح دوستى با دشمنان خدا آنها را تقويت مىكند ، و قوت آنها باعث شكست خود شما است ، و اگر آنها بر شما مسلط گردند بر صغير و كبير رحم نخواهند كرد ( 2 ) .

--> ( 1 ) بعضى از مفسران گفته‌اند كه « لمن » در آيه فوق بدل از « لكم » است ( تفسير فخر رازى و روح المعانى ذيل آيات مورد بحث ) . ( 2 ) بنا بر اين جمله « * ( مَنْ يَتَوَلَّ ) * » جمله شرطيه است و جزاى آن محذوف و در تقدير چنين است من يتول فقد اخطا حظ نفسه و ذهب عما يعود نفعه اليه ( مجمع البيان جلد 9 صفحه 272 ) .