الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

493

الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )

و از آنجا كه قوه خياليه او نيز بسيار قوى است ، و در عين حال تابع قوه عقليه است ، مىتواند صورتهاى محسوسه مناسبى به آن صور كليه كه از عقل فعال دريافت داشته ، بدهد ، و در لباسهاى حسى در افق ذهن خود ببيند ! مثلا اگر آن حقايق كلى از قبيل معانى و احكام باشد به صورت الفاظى بسيار موزون ، و در نهايت فصاحت و بلاغت از زبان شخصى در نهايت كمال بشنود ! و چون قوه خياليه او تسلط كامل بر حس مشترك دارد مىتواند به اين صور جنبه حسى دهد و پيامبر آن شخص را با چشم ببيند و الفاظش را با گوش بشنود ! نقد و بررسى البته اين بيان متكى بر مقدماتى است كه امروز بسيارى از آنها مردود شناخته شده ، از جمله افلاك نه گانه بطلميوسى ، و نفوس و عقولى كه متعلق به آنها است فعلا جزء اساطير محسوب مىشود چرا كه هيچ دليلى بر اثبات آنها در دست نيست و يا حتى دلائلى بر خلاف آن در دست داريم . و از سوى ديگر اين فرضيه با آنچه از آيات قرآن به روشنى در باره وحى استفاده مىشود هماهنگ نيست ، زيرا آيات قرآن با صراحت وحى را يك نوع ارتباط با خدا مىشمرد كه گاه از طريق الهام به قلب ، و گاه به واسطه فرشته وحى و يا شنيدن امواج صوتى ، صورت مىگيرد ، و اعتقاد به اينكه اينها نتيجه فعاليت قوه خياليه و حس مشترك و مانند آن است بسيار بىپايه و ناهماهنگ با آيات قرآن است ، و عيب مهم ديگر آن اين است كه پيامبر را هم رديف فلاسفه و نوابغ مىشمرد ، با عقلى قويتر و روحى نيرومندتر ، در حالى كه مىدانيم راه وحى از راه ادراكات عقليه جدا است ، اين دسته از فلاسفه بىآنكه توجه داشته باشند به تخريب مبانى وحى و نبوت پرداخته‌اند « و چون نديدند حقيقت ره افسانه زدند » . شرح بيشتر پيرامون اين موضوع در لابلاى بحثهاى آينده خواهد آمد .