الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
474
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
بارها قرآن مجيد از تقاضاى بازگشت كافران و ظالمان سخن گفته ، كه گاه در آستانه مرگ است ، مانند آنچه در آيه 99 و 100 سوره مؤمنون آمده « حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً فِيما تَرَكْتُ » : « زمانى كه مرگ يكى از آنان فرا رسد مىگويد پروردگارا ! مرا بازگردانيد ، شايد در آنچه ترك كردم و كوتاهى نمودم عمل صالحى انجام دهم » . و گاه در قيامت است ، در آن هنگامى كه در كنار دوزخ قرار مىگيرند ، مانند وَلَوْ تَرى إِذْ وُقِفُوا عَلَى النَّارِ فَقالُوا يا لَيْتَنا نُرَدُّ وَلا نُكَذِّبَ بِآياتِ رَبِّنا وَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ : « اگر حال آنها را ببينى هنگامى كه در برابر آتش ايستادهاند و مىگويند : اى كاش به دنيا باز مىگشتيم ، و آيات پروردگارمان را تكذيب نمىكرديم ، و از مؤمنان بوديم » ( انعام - 27 ) . ولى اين تقاضا به هر صورت باشد با پاسخ منفى روبرو خواهد شد ، چرا كه بازگشت امكان پذير نيست ، و اين يك سنت غير قابل تغيير الهى است ، همانگونه كه انسان از پيرى به جوانى ، و از جوانى به كودكى ، و از كودكى به عالم جنين باز نمىگردد ، سير قهقرايى از عالم برزخ و آخرت به دنيا نيز امكان پذير نيست . آيه بعد سومين مجازات اين گروه را چنين بيان مىكند : « در آن روز آنها را مىبينى كه بر آتش عرضه مىشوند ، در حالى كه از شدت مذلت خاشعند ، و زير چشمى و مخفيانه به آن نگاه مىكنند » ( * ( وَتَراهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْها خاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ ) * ) ( 1 ) .
--> ( 1 ) « طرف » ( بر وزن برف ) مصدر است و به معنى گردش چشم مىباشد ، و « طرفة العين » يعنى - يك گردش چشم - ضمنا ضمير در « عليها » به عذاب باز مىگردد ، درست است كه عذاب مذكر است ولى چون در اينجا به معنى نار و جهنم مىباشد ضمير مؤنث به آن بازگشته است .