محصولات درو شده زبانهاى آنها ( 1 ) . و در حديث ديگرى از امير مؤمنان على ع آمده است : ان المال و البنين حرث الدنيا ، و العمل الصالح حرث الآخرة و قد يجمعهما اللَّه لاقوام : « مال و فرزندان كشت دنيا هستند و عمل صالح كشت آخرت ، و گاه خداوند اين هر دو را براى قومى جمع مىكند » ( 2 ) . اين نكته را نيز از آيه فوق مىتوان استفاده كرد كه دنيا و آخرت هر دو نياز به تلاش و سعى و كوشش دارد ، و هيچكدام بى زحمت و رنج به دست نمىآيد ، همانگونه كه هيچ بذر و محصولى بىرنج و زحمت نيست ، چه بهتر كه انسان با رنج و زحمتش درختى پرورش دهد كه بارش شيرين و هميشگى و دائم و برقرار باشد ، نه درختى كه زود خزان مىشود و نابود مىگردد . اين سخن را با حديثى از پيامبر گرامى اسلام ص پايان مىدهيم : فرمود : من كانت نيته الدنيا فرق اللَّه عليه امره ، و جعل الفقر بين عينيه ، و لم يا ته من الدنيا الا ما كتب له ، و من كانت نيته الآخرة جمع اللَّه شمله ، و جعل غناه فى قلبه ، و اتته الدنيا و هى راغمة ! : « كسى كه نيتش دنيا باشد خداوند كار او را پريشان مىسازد ، فقر را در برابر او قرار مىدهد و جز آنچه براى او مقرر شده چيزى از دنيا به چنگ نمىآورد ، و كسى كه نيتش سراى آخرت باشد خداوند پراكندگى او را به جمعيت مبدل مىسازد ، و غنا و بىنيازى را در قلبش قرار مىدهد ، دنيا تسليم او مىگردد و به سراغ او مىآيد » ( 3 ) . اينكه در ميان علما مشهور است الدنيا مزرعة الآخرة در حقيقت اقتباسى از مجموع بيانات فوق است .

--> ( 1 ) « محجة البيضاء » جلد 5 صفحه 193 ( كتاب آفات اللسان ) . ( 2 ) « كافى » مطابق نقل « نور الثقلين » جلد 4 صفحه 569 . ( 3 ) مجمع البيان ذيل آيات مورد بحث .