ديگرى نيز در كار است كه گاه نتيجه تلاشها بر باد مىرود و گاه به عكس ، تا مردم فراموش نكنند در پشت عالم اسباب دست قدرت « مسبب الاسباب » كار مىكند و در هر حال محروميتهاى ناشى از تنبلى و سستى را هرگز نبايد به حساب تقسيم روزى از ناحيه خداوند گذارد ، چرا كه خود فرموده روزى را به تناسب تلاشها وسعت مىدهم . ج - روزى تنها به معنى مواهب مادى نيست - روزى معنى وسيعى دارد كه روزيهاى معنوى را نيز در بر مىگيرد ، بلكه روزى اصلى همين روزى معنوى است ، در دعاها تعبير به رزق در مورد روزيهاى معنوى بسيار به كار رفته است ، در مورد حج مىگوئيم : الهم ارزقنى حج بيتك الحرام . در مورد و توفيق اطاعت و دورى از معصيت آمده : الهم ارزقنى توفيق الطاعة و بعد المعصية . . . در دعاهاى روزه ماه رمضان مىخوانيم اللهم ارزقنى فيه طاعة الخاشعين ( دعاى روز 15 ) و همچنين در مواهب معنوى ديگر . د - قرآن و اسباب فزونى روزى : قرآن چند امر را معرفى كرده كه خود درسى سازنده براى تربيت انسان است ، در يك جا مىگويد : لَئِنْ شَكَرْتُمْ لأَزِيدَنَّكُمْ « هر گاه شكر نعمتها را بجا آوريد ( و آن را در مصرف واقعى صرف كنيد ) نعمت را بر شما افزون مىكنم » ( ابراهيم - 7 ) . در جاى ديگر مردم را به تلاش دعوت كرده ، مىگويد هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِي مَناكِبِها وَكُلُوا مِنْ رِزْقِه « او كسى است كه زمين را تسليم و خاضع در برابر شما قرار داد تا بر پشت آن راه رويد و از رزق آن استفاده كنيد » ( ملك - 15 ) . در جاى ديگر تقوى و درستكارى را معيار گشايش روزى قرار داده مىفرمايد وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَالأَرْضِ