ببخشد كه او ارحم الراحمين است « ! ( 1 ) . « ولى » در اينجا به معنى دوست ، و « حميم » در اصل به معنى آب داغ و سوزان است ، و اگر به عرق بدن حميم گفته مىشود به خاطر گرمى آن است ، و حمام را نيز به همين مناسبت حمام مىگويند ، به دوستان پر محبت و گرم و داغ نيز « حميم » گفته مىشود و منظور در آيه همين است . قابل توجه اينكه مىفرمايد : * ( كَأَنَّه وَلِيٌّ حَمِيمٌ ) * « گويا يك دوست گرم و صميمى است » اشاره به اين كه اگر واقعا در صف دوستان صميمى هم در نيايد حد اقل در ظاهر چنين خواهد بود . از آنجا كه چنين برخوردى با مخالفان كار ساده و آسانى نيست ، و رسيدن به چنين مقامى نياز به خودسازى عميق اخلاقى دارد ، در آيه بعد مبانى اخلاقى اين گونه برخورد با دشمنان را در عبارتى كوتاه و پر معنى بيان كرده ، مىفرمايد : « به اين خصلت نمىرسد مگر كسانى كه داراى صبر و استقامتند » ( * ( وَما يُلَقَّاها إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا ) * ) ( 2 ) . « و به اين خوى و خلق عظيم نمىرسد مگر كسانى كه بهره بزرگى از ايمان و تقوى و اخلاق دارند » ( * ( وَما يُلَقَّاها إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ ) * ) . آرى انسان مدتها بايد خودسازى كند تا بتواند بر خشم و غضب خويش چيره گردد ، بايد در پرتو ايمان و تقوى آن قدر روح او وسيع و قوى شود كه به آسانى از آزار دشمنان متاثر نگردد ، و حس انتقامجويى در او شعله ور نشود ، روحى بزرگ ، و شرح صدر كافى لازم است تا شخص به چنين مرحله اى از كمال انسانيت به رسد كه بديها را با نيكى پاسخ گويد ، و در راه خدا و براى رسيدن

--> ( 1 ) بحار الانوار جلد 21 صفحه 132 . ( 2 ) ضمير يلقها به « خصلت » يا « وصيت » كه مستفاد از جمله سابق است باز مىگردد .