پذيرفته نشد . اين حكم مخصوص افراد يا اقوام معينى نيست ، بلكه چنان كه قرآن در دنبال همين سخن مىگويد : « اين سنت الهى است كه در مورد بندگان گذشته نيز اجرا شده است » ( * ( سُنَّتَ اللَّه الَّتِي قَدْ خَلَتْ فِي عِبادِه ) * ) . سپس آخرين آيه مورد بحث را به اين جمله پايان مىدهد : « و در آن هنگام كه عذاب الهى دامانشان را فرو گرفت خسران و زيان كافران آشكار شد » ( * ( وَخَسِرَ هُنالِكَ الْكافِرُونَ ) * ) . آن روز فهميدند كه سرمايه اى جز مشتى غرور و پندار نداشتند ، و آنچه را آب حيات خيال مىكردند سرابى بيش نبود ، سرمايه‌هاى وجود خود را همه در اين بيراهه زندگى به هدر داده ، و محصولى جز گناه و عذاب اليم الهى فراهم نساخته بودند ، چه زيان و خسرانى از اين برتر ؟ ! و به اين ترتيب سوره مؤمن كه با توصيف حال كافران مغرور آغاز شده بود ، با پايان زندگى دردناك آنها خاتمه مىيابد ! نكته : مغروران به علم در آيات مختلف اين سوره ، چنان كه شرح داده شد ، سرچشمه اصلى انحراف و بدبختى گروه كثيرى از مردم را كبر و غرور معرفى مىكند . تكبرى كه گاه از داشتن امكانات مالى ، و يا كثرت نفرات و نيروى نظامى سرچشمه مىگيرد ، و گاه از داشتن مختصر معلوماتى كه آن را فراوان مىپندارد . نمونه زنده آن را در عصر و زمان خود ، و بعد از پيروزيهاى علمى و صنعتى در جوامع پيشرفته مادى با چشم مىبينيم ، زيرا مىدانيم يكى از عوامل مؤثر نفى