الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
174
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
دوزخ رهايى بخشند ، مگر بارها نگفتيد كه ما اينها را به خاطر آن پرستش مىكنيم كه شفيعان ما باشند ؟ « پس كجا رفت شفاعتشان ؟ ! ولى آنها با سرافكندگى و سرشكستگى در پاسخ » مىگويند : آنها از نظر ما پنهان شدند و نابود و هلاك گشتند به طورى كه هيچ خبرى از آنها نيست « ( * ( قالُوا ضَلُّوا عَنَّا ) * ) ( 1 ) . بدون شك - همانگونه كه در ساير آيات قرآن نيز آمده - اين معبودان دروغين در جهنم هستند ، و اى بسا در كنارشان باشند ، اما از اين نظر كه هيچ نقش و تاثير و خاصيتى ندارند گويى گم و گور شدهاند ! سپس آنها مىبينند كه اصل اعتراف به عبوديت بتها داغ ننگى بر پيشانيشان است ، لذا در مقام انكار بر مىآيند و مىگويند : « ما اصلا قبل از اين چيزى پرستش نمىكرديم » ! ( * ( بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَيْئاً ) * ) . اينها اوهام و خيالاتى بيش نبودند كه ما آنها را واقعيتهايى مىپنداشتيم ، سرابهايى بودند در بيابان زندگى ما كه آنها را آب گمان مىكرديم ، اما امروز براى ما روشن شده كه آنها اسمهايى بىمسمى و الفاظى بى معنى و مفهومند كه پرستش آنها جز ضلالت و گمراهى و بيهودگى هيچ نبود ، بنا بر اين آنها يك واقعيت غير قابل انكار را بازگو مىكنند . احتمال ديگرى در تفسير اين آيه نيز وجود دارد كه آنها در مقام دروغگويى بر مىآيند ، به گمان اينكه خود را با دروغ از رسوايى برهانند ، چنان كه در آيه 23 و 24 سوره انعام مىخوانيم : ثُمَّ لَمْ تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلَّا أَنْ قالُوا وَاللَّه رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ انْظُرْ كَيْفَ كَذَبُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ :
--> ( 1 ) مفسران براى « ضلوا » در اينجا دو معنى گفتهاند : بعضى آن را به معنى « ضاعوا » و « هلكوا » گرفتهاند ، و بعضى به معنى « غابوا » چنان كه مىگوئيم « ضلت الدابة » يعنى « غابت فلم يعرف مكانها » .