الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

115

الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )

قابل توجه اين كه اولا تعبير به آل فرعون مىكند كه اشاره به خاندان و اطرافيان و اصحاب گمراه او است ، جايى كه آنها گرفتار چنين سرنوشتى شوند تكليف خود فرعون روشن است . ثانيا : مىگويد آنها صبح و شام بر آتش عرضه مىشوند اما در قيامت آنها را وارد اشد عذاب مىكند ، اين به خوبى دلالت دارد كه عذاب اول عذاب برزخى است كه بعد از اين دنيا و قبل از قيام قيامت است و كيفيت آن عرضه و نزديكى به آتش دوزخ است ، عرضه اى كه هم روح و جان را به لرزه در مىآورد و هم جسم را تحت تاثير قرار مىدهد . ثالثا : تعبير به « غدو » و « عشى » ( صبح و شام ) يا اشاره به دوام اين عذاب است چنان كه مىگوئيم فلان كس صبح و شام مزاحم ما است ، يعنى همواره و هميشه ، و يا اشاره به انقطاع عذاب برزخى است كه تنها در مواقع صبح و شام كه مواقع قدرتنمايى فراعنه و عيش و نوش آنها بوده به آن گرفتار مىشوند . از تعبير « غدو » و « عشى » ( صبح و شام ) نيز نبايد تعجب كرد كه مگر در عالم برزخ چنين امورى هست ؟ زيرا از آيات قرآن استفاده مىشود كه حتى در قيامت صبح و شام نيز وجود دارد ، چنان كه در آيه 62 سوره مريم مىخوانيم : وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُكْرَةً وَعَشِيًّا : « براى آنها ( بهشتيان ) صبح و شام روزهاى مخصوصى است » . اين منافات با دائمى بودن نعمتهاى بهشتى ندارد ، چنان كه در آيه 35 سوره رعد آمده است « أُكُلُها دائِمٌ وَظِلُّها » ، زيرا ممكن است در عين دوام نعمت روزيها و الطاف مخصوصى در اين دو وقت نصيب بهشتيان گردد .