الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
8
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
نخست مىفرمايد : « قسم به آنها كه صف كشيدهاند و صفوف خود را منظم ساختهاند » ! ( * ( وَالصَّافَّاتِ صَفًّا ) * ) . « همانها كه قويا نهى مىكنند و باز مىدارند » ( * ( فَالزَّاجِراتِ زَجْراً ) * ) . « و آنها كه پى در پى تلاوت ذكر مىكنند » ( * ( فَالتَّالِياتِ ذِكْراً ) * ) . اين گروههاى سه گانه كيانند ؟ و اين توصيفات در باره چه كسانى است ؟ و هدف نهايى از آن چيست ؟ مفسران در اينجا سخن بسيار گفتهاند ، اما معروف و مشهور آن است كه اينها اوصافى است براى گروه هايى از فرشتگان . گروه هايى كه براى انجام فرمان الهى در عالم هستى به صف ايستاده و آماده فرمانند . گروه هايى از فرشتگان كه انسانها را از معاصى و گناه باز مىدارند ، و وسوسههاى شياطين را در قلوب آنها خنثى مىكنند ، و يا مامور ابرهاى آسمانند و آنها را به هر سو مىرانند و آماده آبيارى سرزمينهاى خشك مىكنند . و بالآخره گروه هايى از فرشتگان كه آيات كتب آسمانى را به هنگام نزول وحى بر پيامبران مىخوانند ( 1 ) .
--> ( 1 ) البته احتمالات ديگر نيز در تفسير آيات فوق دادهاند از جمله اينكه : اشاره به صفوف رزمندگان اسلام در ميدانهاى جهاد است ، و آنها كه بر سر دشمنان در ميدان نبرد فرياد مىكشند ، و آنها از تجاوز به حريم اسلام و قرآن باز مىدارند ، و آنها كه پيوسته ذكر تلاوت الهى مىكنند ، و قلب و جان خويش را به نور آن روشن مىسازند ، اين احتمال نيز داده شده كه بخشى از اين اوصاف سه گانه اشاره به فرشتگانى است كه در صفوف منظم قرار دارند ، و بخشى اشاره به آيات قرآن است كه مردم را از زشتىها باز مىدارد ، و قسمتى راجع به مؤمنان است كه تلاوت قرآن در نماز و غير نماز مىكنند ، اما تفكيك در ميان اين اوصاف بعيد به نظر مىرسد ، چرا كه عطف آنها با « فاء » نشان مىدهد كه همه اوصافى است براى يك گروه ، « علامه طباطبائى » در « الميزان » اين احتمال را نيز داده است كه اين اوصاف سه گانه براى فرشتگانى باشد كه مامور ابلاغ وحى الهى هستند ، آنها با صفوف منظم وحى را بدرقه مىكنند ، و شياطين را در مسير خود از سر راه عقب مىزنند و سرانجام آيات الهى را براى پيامبران تلاوت مىكنند .