الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
267
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
در حقيقت بحث معاد با تمام شؤونش در اين آيه و آيه قبل به طور مستدل بيان شده است : از يك سو مىگويد : حكمت آفريدگار ايجاب مىكند كه آفرينش جهان هدفى داشته باشد ( و اين هدف بدون جهان ديگر حاصل نمىگردد چرا كه چند روزه زندگى دنيا بىارزشتر از آن است كه بتواند هدف اين آفرينش بزرگ باشد ) . از سوى ديگر حكمت و عدل او ايجاب مىكند كه نيكان و بدان و عادلان و ظالمان يكسان نباشند ، و اين است مجموعه رستاخيز و پاداش و كيفر و بهشت و دوزخ . از اين گذشته هنگامى كه به صحنه جامعه انسانى در اين دنيا مىنگريم فاجران همرديف مؤمنان و بدان را در كنار نيكان مىبينيم ، بلكه در بسيارى از موارد مفسدان بدكار را در تنعم و رفاه بيشترى مىيابيم ، اگر بعد از اين جهان عالم ديگرى نباشد كه عدالت در آن اجرا شود وضع اين جهان هم مخالف « حكمت » است و هم بر خلاف « عدل » و اين خود دليل ديگرى بر مساله معاد محسوب مىشود . به تعبير ديگر : براى اثبات معاد گاهى از طريق برهان « حكمت » استدلال مىشود و گاه از طريق برهان « عدالت » آيه قبل به استدلال اول نظر دارد و آيه بعد به استدلال دوم . در آخرين آيه مورد بحث به مطلبى اشاره مىكند كه در حقيقت تامينكننده هدف آفرينش است ، مىفرمايد : « اين كتابى پر بركت است كه بر تو نازل كردهايم ، تا آيات آن را تدبر كنند ، و صاحبان مغز و انديشه متذكر شوند » ( * ( كِتابٌ أَنْزَلْناه إِلَيْكَ مُبارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آياتِه وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُوا الأَلْبابِ ) * ) .