و توبه و بازگشت به سوى او است . ج : اين ماجرا نشان مىدهد كه چگونه يك قوم گنهكار و مستحق عذاب مىتوانند در آخرين لحظات مسير تاريخ خود را عوض كنند ، و به آغوش پر مهر و رحمت الهى بازگردند و نجات يابند ، مشروط بر اينكه پيش از آنكه فرصت از دست رود متوجه شوند و اگر بتوانند « عالمى » را به رهبرى خود برگزينند . د : اين ماجرا نشان مىدهد كه ايمان به خدا و توبه از گناه علاوه بر آثار و بركات معنوى مواهب ظاهرى دنيا را نيز متوجه انسان مىسازد ، عمران و آبادى مىآفريند ، و مايه طول عمر و بهره گيرى از مواهب حيات مىشود ، نظير اين معنى در داستان نوح ع نيز آمده است كه شرح آن را به خواست خدا در تفسير سوره « نوح » خواهيم خواند . ه : قدرت خداوند آن قدر وسيع و گسترده است كه چيزى در برابر آن مشكل نيست ، تا آن حد كه مىتواند انسانى را در دهان و شكم جانور عظيم و وحشتناكى سالم نگهدارد ، و سالم بيرون فرستد . اينها نشان مىدهد كه همه اسباب اين عالم ابزار اراده او هستند و همه سر بر فرمان او دارند . 4 - پاسخ به يك سؤال در اينجا سؤالى مطرح مىشود و آن اينكه : در بيان سرگذشتهاى اقوام ديگر در آيات قرآن آمده است كه به هنگام نزول عذاب ( عذاب استيصال كه براى نابودى اقوام سركش نازل مىشده ) توبه و انابه بىاثر بوده است ، چگونه اين مساله در مورد قوم يونس استثنا پذيرفت ؟ در برابر اين سؤال دو پاسخ مىتوان گفت : « نخست » اينكه عذاب هنوز نازل نشده بود تنها علائم مختصرى كه از قبيل هشدارها است به چشم مىخورد كه آنها به موقع از اين هشدارها استفاده كردند