گردد « و چه والاست مقام صالحان در پيشگاه خداوند بزرگ ؟ و در آخرين آيه ، سخن از بركتى در ميان است كه خدا به ابراهيم و فرزندش اسحاق ارزانى داشت ، مىفرمايد : « ما به او و اسحاق بركت داديم » ( * ( وَبارَكْنا عَلَيْه وَعَلى إِسْحاقَ ) * ) . اما بركت در چه چيز ؟ توضيحى براى آن داده نشده ، و مىدانيم معمولا هنگامى كه فعلى به صورت مطلق مىآيد و قيد و شرطى در آن نيست معنى عموم را مىرساند ، بنا بر اين بركت در همه چيز را شامل مىشود ، در عمر و زندگى ، در نسلهاى آينده ، در تاريخ و مكتب و در همه چيز . اصولا « بركت » در اصل از « برك » ( بر وزن درك ) به معنى سينه شتر است و هنگامى كه شتر سينه خود را بر زمين مىافكند همين ماده در مورد او به كار مىرود ( برك البعير ) . و تدريجا اين ماده در معنى ثبوت و دوام چيزى به كار رفته است ، بركه آب را نيز از آن جهت « بركه » گويند كه آب در آن ثابت است ، و مبارك را از اين نظر مبارك مىگويند كه خير آن باقى و برقرار است . از اينجا روشن مىشود كه آيه مورد بحث اشاره به ثبوت و دوام نعمتهاى الهى بر ابراهيم و اسحاق ( و خاندانشان ) مىباشد و يكى از بركاتى كه خداوند بر ابراهيم و اسحاق داد اين بود كه تمام انبياى بنى اسرائيل از دودمان اسحاق به وجود آمدند در حالى كه پيامبر بزرگ اسلام از دودمان اسماعيل است . اما براى اينكه توهم نشود كه اين بركت در خاندان ابراهيم جنبه نسب و قبيله دارد بلكه در ارتباط با مذهب و مكتب و ايمان است ، در آخر آيه مىافزايد : « از دودمان اين دو ، افرادى نيكوكار به وجود آمدند ، و هم افرادى كه به خاطر عدم ايمان ، آشكارا به خود ستم كردند » ( * ( مِنْ ذُرِّيَّتِهِما مُحْسِنٌ وَظالِمٌ لِنَفْسِه مُبِينٌ ) * ) .