مىتواند داشته باشد ؟ ! اما هنگامى كه به عقب بر مىگرديم ، و داستان سعى و تلاش آن زن با ايمان « هاجر » را براى نجات جان فرزند شيرخوارش اسماعيل در آن بيابان خشك و سوزان به خاطر مىآوريم كه چگونه بعد از اين سعى و تلاش خداوند او را به مقصدش رسانيد ، چشمه زمزم از زير پاى نوزادش جوشيدن گرفت ، ناگهان چرخ زمان به عقب بر مىگردد ، پرده‌ها كنار مىرود ، و خود را در آن لحظه در كنار « هاجر » مىبينيم ، و با او در سعى و تلاشش همگام مىشويم كه در راه خدا بى سعى و تلاش كسى به جايى نمىرسد ! و به آسانى مىتوان از آنچه گفتيم نتيجه گرفت كه « حج » را بايد با اين رموز تعليم داد ، و خاطرات ابراهيم و فرزند و همسرش را گام به گام تجسم بخشيد ، تا هم فلسفه آن درك شود و هم اثرات عميق اخلاقى حج در نفوس حجاج پرتوافكن گردد ، كه بدون آن آثار ، قشرى بيش نيست .