« مصنوع » انسان يا « معمول » انسان اطلاق شود به خاطر شكلى است كه انسان به آن مىدهد ، و گر نه ماده آن را هم خدا آفريده است ، اين درست به اين مىماند كه مىگويند اين فرش ، آن خانه ، و آن اتومبيل ساخته انسان است . مسلما منظور اين نيست كه انسان مواد آنها را ساخته بلكه صورت آنها به دست انسان شكل مىگيرد . اما اگر « ما » را مصدريه بگيريم مفهومش اين است كه خداوند هم شما را آفريده و هم اعمال شما را ، البته اين معنى غلط نيست و بر خلاف پندار بعضى سر از جبر در نمىآورد ، چرا كه اعمال ما هر چند به اراده ما انجام مىگيرد اما اراده و قدرت بر تصميمگيرى و نيروهاى ديگرى را كه افعال خود را با آن انجام مىدهيم همه از ناحيه خدا است ، ولى با اينحال آيه ناظر به اين معنى نيست ، بلكه ناظر به بتها است مىگويد « خدا هم خالق شما است و هم بتهايى كه ساخته و پرداخته‌ايد » و لطف سخن نيز در همين است ، چرا كه بحث از بتها بوده نه از اعمال آدمى . در حقيقت اين آيه شبيه مطلبى است كه در داستان موسى و ساحران آمده كه مىگويد : فَإِذا هِيَ تَلْقَفُ ما يَأْفِكُونَ : « موسى عصا را رها كرد مار عظيمى شد و آنچه را به دروغ ساخته بودند بلعيد ( منظور مارهاى ساختگى ساحران است ) ( اعراف - 117 ) . ولى مىدانيم زورگويان و قلدران هرگز با منطق و استدلال آشنا نبوده‌اند ، به همين دليل اين برهان گويا و نيرومند ابراهيم ع در قلب سردمداران نظام جبار بابل اثر نگذاشت ، هر چند گروهى از توده مردم مستضعف را بيدار كرد ، اما مستكبران كه پيشرفت اين منطق توحيدى را مزاحم منافع خويش مىديدند با منطق زور و سرنيزه و آتش به ميدان آمدند ، منطقى كه هرگز جز آن را نمىفهمند ، تكيه بر قدرت خويش كردند « و فرياد زدند براى او بناى مرتفعى بسازيد و در ميان آن