و بالآخره گاه شبح رستاخيز را در خوابهاى طولانى - خوابهايى كه برادر مرگ است بلكه از جهاتى خود مرگ باشد - مانند خواب سيصد و نه ساله اصحاب كهف نشان مىدهد ، و بعد از شرح جالب و زيبايى پيرامون خواب و بيدارى آنها مىفرمايد : « اين چنين مردم را متوجه حال آنها كرديم تا بدانند وعده رستاخيز خداوند حق است و در قيام قيامت ترديدى نيست » وَكَذلِكَ أَعْثَرْنا عَلَيْهِمْ لِيَعْلَمُوا أَنَّ وَعْدَ اللَّه حَقٌّ وَأَنَّ السَّاعَةَ لا رَيْبَ فِيها ( كهف - 21 ) . اين شش راه مختلف است كه در لابلاى آيات قرآن براى بيان امكان معاد مطرح شده است . علاوه بر اين داستان مرغان چهارگانه ابراهيم ( بقره - 260 ) و سرگذشت عزير ( بقره - 259 ) و داستان كشته اى از بنى اسرائيل ( بقره - 73 ) كه هر كدام يك نمونه تاريخى براى اين مساله است شواهد و دلائل ديگرى است كه قرآن در اين زمينه ذكر مىكند . كوتاه سخن اينكه ترسيمى كه قرآن مجيد از معاد و چهره‌هاى آن و مقدمات و نتائج آن دارد ، و دلائل گويايى كه در اين زمينه مطرح كرده است به قدرى زنده و قانع كننده است كه هر كس كمترين بهره اى از و جدان بيدار داشته باشد تحت تاثير عميق آن قرار مىگيرد . به گفته بعضى : حدود يكهزار و دويست آيه از قرآن پيرامون معاد بحث مىكند كه اگر آنها جمعآورى و تفسير شود خود كتاب قطورى خواهد شد و ما اميدواريم بعد از پايان نگارش اين تفسير هنگامى كه به خواست خدا به بحث « تفسير موضوعى » مىپردازيم اين مجموعه را در دسترس علاقمندان قرار دهيم . 5 - معاد جسمانى منظور از معاد جسمانى اين نيست كه تنها جسم در جهان ديگر بازگشت