اين تعبير را مناسب ندانسته‌اند ( 1 ) ولى بعضى اين اعداد را لازم نمىدانند ( 2 ) . به هر حال عقل سليم ايجاب مىكند كه انسان از چنين دشمن خطرناكى كه به هيچ انسانى رحم نمىكند و قربانيانش در هر گوشه و كنارى بر خاك هلاكت افتاده‌اند سخت بر حذر باشد ، و آنى به خود اجازه غفلت ندهد چنان كه امير مؤمنان على ع آن پيشواى آگاه و بيدار در يكى از خطبه هايش براى توجه به اين حقيقت ، مردم را مخاطب ساخته مىگويد : فاحذروا عباد اللَّه ! عدو اللَّه ، ان يعديكم بدائم ، و ان يستفزكم بندائه ، و ان يجلب عليكم بخيله و رجله ، فلعمرى لقد فوق لكم سهم الوعيد ، و اغرق اليكم بالنزع الشديد ، و رماكم من مكان قريب ، فقال رب بما اغويتنى لازينن لهم فى الارض و لاغوينهم اجمعين : « اى بندگان خدا ! از اين دشمن خدا بر حذر باشيد ، مبادا شما را به بيمارى خويش ( كبر و غرور ) مبتلا سازد ، و با نداى خود شما را به حركت در آورد ، و به وسيله لشكريان سواره و پياده اش شما را جلب كند ، به جان خودم سوگند او تيرى خطرناك براى شكار كردن شما به چله كمان گذاشته ، و آن را با قدرت و شدت تا سرحد توانايى كشيده ، و از نزديكترين مكان شما را هدف قرار داده ! ، هم او گفته است : پروردگارا به سبب آنكه مرا اغوا كرده اى زرق و برق زندگى را در چشم آنها جلوه مىدهم ، و همه آنها را اغوا خواهم كرد ( در حالى كه خداوند سبب گمراهيش نبود بلكه هواى نفسش او را گمراه ساخته ) ( 3 ) . و راستى عجيب است كه چنين دشمنى را به دوستى برگزينيم ، و به گفته شاعر : كجا بر سر آيم از اين عار و ننگ كه با او به صلحيم و با حق به جنگ ؟

--> ( 1 ) تفسير روح المعانى و قرطبى ذيل آيات مورد بحث . ( 2 ) تفسير فخر رازى ذيل آيات مورد بحث . ( 3 ) « نهج البلاغه » خطبه 192 ( خطبه قاصعه ) .