الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
425
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
از سوى سوم با سرشت و فطرت الهى همه انسانها بر توحيد ، و انحصار اطاعت براى ذات پاك پروردگار ، نيز اين پيمان از انسان گرفته شده است ، و به اين ترتيب نه با يك زبان كه با چندين زبان اين توصيه الهى تحقق يافته و اين عهد و پيمان سرنوشتساز امضا شده است . اين نكته نيز قابل توجه است كه « عبادت » در جمله « لا تعبدوا الشيطان » به معنى « اطاعت » است ، زيرا عبادت هميشه به معنى پرستش و ركوع و سجود نمىآيد ، بلكه يكى از اشكال آن همان اطاعت كردن است ، چنان كه در آيه 47 سوره مؤمنون مىخوانيم كه فرعون و اطرافيانش بعد از مبعوث شدن موسى ع و هارون ع گفتند : ( أَ نُؤْمِنُ لِبَشَرَيْنِ مِثْلِنا وَقَوْمُهُما لَنا عابِدُونَ ) . « آيا ما به دو انسانى كه همانند ما هستند ايمان بياوريم ، در حالى كه قوم آنها عبادت و اطاعت ما مىكردند » ؟ ! و در آيه 31 سوره توبه مىخوانيم : خداوند در باره يهود و نصارى مىفرمايد : « اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَرُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّه وَالْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلهاً واحِداً » : « آنها دانشمندان و راهبان خود را معبودانى در برابر خدا قرار دادند ، همچنين مسيح فرزند مريم را ، در حالى كه جز به عبادت خداوند يگانه كه هيچ معبودى جز او نيست دستور نداشتند » . جالب اينكه در روايتى از امام باقر و امام صادق ع كه در ذيل اين آيه آمده چنين مىخوانيم : اما و اللَّه ما دعوهم الى عبادة انفسهم ، و لو دعوهم ما اجابوهم و لكن احلوا لهم حراما و حرموا عليهم حلالا فعبدوهم من حيث لا يشعرون ! : « به خدا سوگند آنها ( دانشمندان و راهبان ) يهود و نصارى را به عبادت خويشتن دعوت نكردند ، و اگر دعوت مىكردند هرگز يهود و نصارى دعوتشان را اجابت نمىنمودند ، ولى آنها حرامى را براى ايشان حلال و حلالى را حرام كردند ( و آنها