الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
280
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
اين حقيقت در آيات متعددى از قرآن مجيد آمده است ، از جمله در آيه 28 سوره انعام كه در بالا اشاره شد كه قرآن صريحا چنين اشخاصى را تكذيب كرده مىگويد : « اگر باز گردند برنامه همان برنامه سابق است » . ولى در آيه 53 اعراف تنها به اين قناعت مىكند كه آنها افراد زيانكارى هستند ولى به درخواستشان براى بازگشت صريحا پاسخى نمىگويد : فَهَلْ لَنا مِنْ شُفَعاءَ فَيَشْفَعُوا لَنا أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ : « آيا امروز شفيعانى براى ما پيدا مىشود تا براى ما شفاعت كنند ؟ يا به ما اجازه مىدهند كه باز گرديم و غير از آنچه عمل مىكرديم انجام دهيم ؟ آنها سرمايه وجود خويش را از دست دادند و زيان كردند ، و افتراهايى را كه مىبستند همه گم شدند ، و اثرى از معبودهاى ساختگى آنها در آنجا پيدا نمىشود » ! همين معنى در آيات 107 و 108 سوره مؤمنون به گونه اى ديگر آمده است : رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْها فَإِنْ عُدْنا فَإِنَّا ظالِمُونَ قالَ اخْسَؤُا فِيها وَلا تُكَلِّمُونِ : « پروردگارا ما را از دوزخ خارج كن اگر ما باز گشتيم ( و همان اعمال را تكرار كرديم ) ما ستمكاريم در پاسخ آنها مىفرمايد : « دور شويد و با من سخن مگوييد » ! به هر حال اينها تقاضايى است بيهوده ، و آرزوهايى است محال ، و شايد خود آنها نيز كم و بيش مىدانند اما از شدت استيصال و بيچارگى اين تقاضا را تكرار مىكنند ، بايد تا امروز فرصت در دست داريم هر چه مىخواهيم انجام دهيم .