الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
380
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
النساء يبذلن انفسهن بلا مهر ؟ ! : « چرا بعضى از زنان بدون مهر خود را در اختيار ازدواج مىگذارند » ؟ ! و در اين هنگام آيه فوق نازل شد ، ولى « عايشه » رو به سوى پيامبر ص كرد و گفت : « من مىبينم خداوند مقصود تو را به سرعت انجام مىدهد » ( و اين يك نوع تعريض بر پيامبر ص بود ) اما پيامبر ص فرمود : و انك ان اطعت اللَّه سارع فى هواك ! : « تو نيز اگر اطاعت خدا كنى مقصودت را به سرعت انجام مىدهد » ! ( 1 ) . بدون شك اين گونه زنان تنها خواهان كسب افتخار معنوى بودند كه از طريق ازدواج با پيامبر ص براى آنها حاصل مىشد ، لذا بدون هيچگونه مهرى آماده همسرى با او شدند ، ولى همانگونه كه گفتيم وجود چنين مصداقى براى حكم بالا از نظر تاريخى مسلم نيست ، آنچه مسلم است اينست كه خداوند چنين اجازه اى را به پيامبر ص داده بود ، به خاطر فلسفه اى كه بعدا به آن اشاره مىشود . 3 - از اين آيه به خوبى استفاده مىشود كه اجراى صيغه ازدواج با لفظ « هبه » تنها مخصوص پيامبر ص بوده ، و هيچ فرد ديگرى نمىتواند با چنين لفظى عقد ازدواج را اجرا كند ، ولى اگر اجراى عقد با لفظ ازدواج و نكاح انجام گيرد جائز است هر چند نامى از مهر برده نشود ، زيرا همانگونه كه گفتيم در صورت عدم ذكر مهر بايد مهر المثل پرداخت ( در حقيقت همانند آن است كه
--> ( 1 ) « مجمع البيان » ذيل آيه مورد بحث ، در تفسير « قرطبى » نيز جمله « و اللَّه ما ارى ربك الا يسارع فى هواك » آمده است ، و « آلوسى » نيز در « روح المعانى » آن را ذيل آيه مورد بحث آورده است ، زنندگى اين تعبير و مفهوم نامناسبى كه در آن نهفته شده بر كسى پوشيده نيست ، ولى پيامبر ( ص ) به طرز زيبا و بزرگوارانه اى از كنار آن مىگذرد .