« راغب » در « مفردات » مىگويد : « اذى به معنى هر گونه ضررى است كه به يك موجود زنده برسد ، چه در جان ، يا در جسم ، يا وابستگان به او ، خواه دنيوى يا اخروى » . البته اين كلمه گاه در آيات قرآن در خصوص « ايذاء زبانى » به كار رفته ، مانند آيه 61 سوره توبه وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ : « بعضى از آنها پيامبر را ايذاء مىكنند و مىگويند او آدم خوشباورى است و به حرف هر كس گوش مىدهد » . ولى در آيات ديگر در مورد آزار بدنى نيز به كار رفته ، مانند آيه 16 سوره نساء وَالَّذانِ يَأْتِيانِها مِنْكُمْ فَآذُوهُما : « مردان و زنانى كه اقدام به ارتكاب آن عمل زشت ( زنا ) مىكنند آنها را آزار دهيد ( و حد شرعى را بر آنها جارى نمائيد ) » . تاريخ مىگويد پيامبر ص و مؤمنان نخستين همچون كوه در مقابل انواع آزارها ايستادگى به خرج دادند و هرگز ننگ تسليم و شكست را نپذيرفتند ، و سرانجام در اهداف خود پيروز شدند . دليل اين مقاومت و پيروزى همان توكل بر خدا و اعتماد بر ذات پاك او بود ، خدايى كه همه مشكلات در برابر اراده اش سهل و آسان است ، و « اگر تيغ عالم بجنبد ز جاى - نبرد رگى تا نخواهد خداى » آرى كافى است كه پشتيبان و پناهگاه انسان چنين خدايى باشد . از آنچه گفتيم اين حقيقت روشن شد كه محتواى آيه فوق چيزى نيست كه به وسيله نزول حكم جهاد نسخ شده باشد - آن چنان كه بعضى از مفسران پنداشته‌اند - بلكه ظاهر اين است كه اين آيات مدتها بعد از حكم جهاد و در رديف حوادث مربوط به سوره احزاب نازل شده ، اين حكمى است براى همه اعصار و قرون كه پيشوايان الهى نيروهاى زنده خود را صرف اعتنا به اعمال ايذايى