مىكرد . فى المثل مساله « تحريم ربا » يا « شرب خمر » در يك مرحله بيان نشد ، بلكه به فرمان خدا در چندين مرحله صورت گرفت يعنى از مراحل سبكتر شروع شد تا به حكم نهايى و اصلى رسيد . به هر حال تقيه معنى وسيعى دارد كه همان « پوشاندن واقعيتها براى پرهيز و اجتناب از به خطر افتادن هدفها است » و اين چيزى است كه در ميان همه عقلاى جهان وجود دارد و رهبران الهى هم براى رسيدن به هدفهاى مقدسشان در پاره اى از مراحل آن را انجام مىدهند ، چنان كه در داستان حضرت « ابراهيم » ع قهرمان توحيد مىخوانيم كه او مقصدش را از ماندن در شهر در آن روز كه بت پرستان براى مراسم عيد به خارج شهر مىرفتند مكتوم داشت ، تا از يك فرصت مناسب براى در هم كوبيدن بتها استفاده كند . و نيز « مؤمن آل فرعون » براى اينكه بتواند در مواقع حساس به موسى ع كمك كند و او را از قتل نجات دهد ايمان خود را مكتوم مىداشت . و به همين جهت قرآن از او نه عظمت ياد كرده ، به هر حال تنها تقيه خوفى است كه بر پيامبران مجاز نيست به انواع ديگر تقيه . گر چه سخن در اين زمينه بسيار است اما با حديثى پر معنى و جامع از امام صادق ع اين بحث را پايان مىدهيم امام ع فرمود : التقية ديني و دين آبائي ، و لا دين لمن لا تقية له و التقية ترس اللَّه فى الأرض ، لأن مؤمن آل فرعون لو أظهر الإسلام لقتل : « تقيه آئين من و آئين پدران من است ، كسى كه تقيه ندارد دين ندارد ، تقيه سپر نيرومند پروردگار در زمين است ، چرا كه اگر مؤمن آل فرعون ايمان خود را اظهار مىكرد مسلما كشته مىشد ( و رسالت او در حفظ آئين موسى به هنگام خطر انجام نمىشد ) ( 1 ) . در باره تقيه بحث مشروحى در جلد يازدهم صفحه 423 ( ذيل آيه 106 سوره

--> ( 1 ) « مجمع البيان » جلد 8 صفحه 521 ذيل آيه 28 سوره « مؤمن » .