در حديثى مىخوانيم كه زنى به عايشه گفت : يا امه ! : « اى مادر » ! عايشه پاسخ داد : لست لك بام ، انما انا ام رجالكم ! : « من مادر تو نيستم مادر مردان شما هستم » ( 1 ) . اشاره به اينكه هدف از اين تعبير ، حرمت تزويج است ، و اين تنها در مورد مردان امت صادق است . ولى همانگونه كه گفتيم غير از مساله ازدواج موضوع احترام و بزرگداشت نيز مطرح است ، و لذا زنان مسلمان نيز مىتوانستند به عنوان احترام همسران پيامبر ص را مادر خود خطاب كنند . شاهد اين سخن آنكه قرآن مىگويد : « * ( النَّبِيُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ) * » اولويت پيامبر نسبت به همه زنان و مردان است و ضمير جمله بعد نيز به همين عنوان بر مىگردد كه مفهوم گسترده اى دارد ، لذا در عبارتى كه از « ام سلمه » ( يكى ديگر از همسران پيامبر نقل شده ) مىخوانيم كه مىگويد انا ام الرجال منكم و النساء : « من مادر مردان و زنان شما هستم » ( 2 ) . در اينجا سؤالى مطرح است و آن اينكه آيا تعبير « * ( أَزْواجُه أُمَّهاتُهُمْ ) * » : « همسران پيامبر مادران مؤمنين محسوب مىشوند » با چيزى كه در چند آيه قبل گذشت تضاد ندارد ؟ زيرا در آنجا مىفرمايد : « كسانى كه گاهى همسرانشان را بمنزله مادر خود قرار مىدهند ، سخن باطلى مىگويند ، مادر آنها فقط كسى است كه از او متولد شده‌اند » با اين حال چگونه همسران پيامبر كه مسلمانان از آنان متولد نشده‌اند مادر محسوب مىشوند ؟ در پاسخ اين سؤال بايد به اين نكته توجه كرد كه خطاب مادر به يك زن يا بايد از نظر جسمانى باشد يا روحانى ، اما از نظر جسمانى تنها در صورتى اين

--> ( 1 ) « مجمع البيان » و « روح المعانى » ذيل آيات مورد بحث . ( 2 ) « روح المعانى » ذيل آيات مورد بحث .