الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

198

الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )

پدرخوانده‌ها صدا بزنند عادلانه است و به نام پدران واقعى عادلانه تر ، بلكه همانگونه كه بارها گفته‌ايم صيغه « افعل تفضيل » گاه در مواردى به كار مىرود كه وصف در طرف مقابل به هيچوجه وجود ندارد ، مثلا گفته مىشود « انسان احتياط كند و جان خود را به خطر نيندازد بهتر است » مفهوم اين سخن آن نيست كه به خطر انداختن جان خوب است ولى احتياط كردن از آن بهتر مىباشد ، بلكه منظور مقايسه « خوب » و « بد » با يكديگر است . و براى رفع بهانه‌ها اضافه مىكند : « اگر پدران آنها را نمىشناسيد آنها برادران دينى و موالى شما هستند » ( * ( فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آباءَهُمْ فَإِخْوانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوالِيكُمْ ) * ) . يعنى عدم شناخت پدران آنها دليل بر اين نمىشود كه نام شخص ديگرى را به عنوان « پدر » بر آنها بگذاريد ، بلكه مىتوانيد آنها را به عنوان برادر دينى يا دوست و هم پيمان خطاب كنيد . « موالى » جمع « مولا » است ، و مفسران براى آن معانى متعددى ذكر كرده‌اند ، بعضى آن را در اينجا به معنى دوست ، و بعضى به معنى غلام آزاد شده دانسته‌اند ( زيرا بعضى از پسرخوانده‌ها بردگانى بودند كه خريدارى مىشدند ، سپس آزاد مىگشتند و چون مورد توجه صاحبانشان بودند آنها را به عنوان پسر خويش مىخواندند . توجه به اين نكته نيز لازم است كه تعبير « مولا » در اين گونه موارد كه طرف برده آزاد شده اى بود از اين جهت بود كه آنها بعد از آزادى رابطه خود را با مالك خود حفظ مىكردند ، رابطه اى كه از نظر حقوقى در پاره اى از جهات جانشين خويشاوندى مىشد و از آن تعبير به « ولاء عتق » مىنمودند . لذا در روايات اسلامى مىخوانيم كه « زيد بن حارثه » بعد از آن كه پيامبر او را آزاد كرد به عنوان « زيد بن محمد » خوانده مىشد تا اينكه قرآن