و « قبض ارواح » به خداوند نسبت داده شده ( اللَّه يَتَوَفَّى الأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها ) : « خداوند جانها را به هنگام مرگ مىگيرد » ( زمر - 42 ) و در بعضى به مجموعه اى از فرشتگان ، الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ . . . : « آنها كه فرشتگان قبض روحشان مىكنند در حالى كه ستم پيشه‌اند . . . » ( نحل - 28 ) . و در آيات مورد بحث ، قبض ارواح به « ملك الموت » ( فرشته مرگ ) نسبت داده شده است . ولى در ميان اين تعبيرات هيچگونه منافاتى نيست « ملك الموت » معنى جنس را دارد و به همه فرشتگان اطلاق مىشود ، و يا اشاره به رئيس و بزرگتر آنها است ، و از آنجا كه همه به فرمان خدا قبض روح مىكنند به خدا نيز نسبت داده شده است . سپس وضع همين مجرمان كافر و منكران معاد را كه در قيامت با مشاهده صحنه‌هاى مختلف آن از گذشته خود سخت نادم و پشيمان مىشوند چنين مجسم كرده مىگويد : « اگر ببينى مجرمان را هنگامى كه در پيشگاه پروردگارشان سر به زير افكنده مىگويند : پروردگارا ! آنچه وعده كرده بودى ديديم و شنيديم ما پشيمانيم ، ما را باز گردان تا عمل صالح بجا آوريم ، ما به اين جهان قيامت يقين داريم » ( در تعجب فرو خواهى رفت ) ( * ( وَلَوْ تَرى إِذِ الْمُجْرِمُونَ ناكِسُوا رُؤُسِهِمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ رَبَّنا أَبْصَرْنا وَسَمِعْنا فَارْجِعْنا نَعْمَلْ صالِحاً إِنَّا مُوقِنُونَ ) * ) ( 1 ) . به راستى تعجب مىكنى كه آيا اين افراد سر به زير و نادم و پشيمان ، همان مغروران سركش و چموش هستند كه در دنيا در برابر هيچ حقيقتى سر فرود

--> ( 1 ) « لو » در آيه شريفه « شرطيه » است و جمله « ترى . . . » شرط آن مىباشد و جزاى آن محذوف است ، و در تقدير چنين است * ( وَلَوْ تَرى إِذِ الْمُجْرِمُونَ ) * . . . لرأيت عجبا - جمله * ( رَبَّنا أَبْصَرْنا ) * نيز محذوفى دارد و تقدير « يقولون ربنا ابصرنا » .