داديم كه سخنان فريبنده و بى اساس را به طور سرى به يكديگر مىگويند » . در مقابل گلها ، خارها مىرويد ، و در برابر نيكان ، بدان قرار دارند ، بى آنكه مسئوليت هيچيك از دو دسته از ميان برود . بعضى نيز گفته‌اند منظور از « جعلنا » ( قرار داديم ) همان اوامر و نواهى و برنامه‌هاى سازنده انبياء است كه خواه و ناخواه عده اى را به دشمنى مىكشاند و اگر به خدا اسناد داده شده به خاطر آنست كه اين اوامر و نواهى از سوى او است . تفسير ديگر اينكه جمعى هستند كه بر اثر اصرار در گناه و افراط در تعصب و لجاجت خداوند بر دلهاى آنها مهر مىزند و چشم و گوششان را كور و كر مىسازد اين دسته بر اثر كوردلى سرانجام دشمن انبياء مىشوند اما عوامل آن را خود فراهم ساخته‌اند . اين سه تفسير با هم منافاتى ندارد و همه آنها ممكن است در مفهوم آيه جمع باشد . 2 - اثرات عميق نزول تدريجى قرآن درست است كه طبق روايات ( بلكه ظاهر بعضى از آيات ) قرآن دو نزول داشته : يكى « نزول دفعى » و يك جا در شب قدر بر قلب پيامبر ص و ديگر « نزول تدريجى » در بيست و سه سال ، ولى بدون شك آنچه جنبه رسميت داشته و پيامبر و مردم با آن روبرو بوده‌اند نزول تدريجى قرآن است . و همين نزول تدريجى اسباب ايراد دشمنان بهانه گير شده بود كه چرا قرآن يك مرتبه نازل نمىشود ؟ و يكباره در اختيار مردم قرار نمىگيرد ؟ تا آگاهتر و روشنتر شوند و جاى شك و ترديدى باقى نماند . ولى چنان كه ديديم قرآن با جمله * ( كَذلِكَ لِنُثَبِّتَ بِه فُؤادَكَ ) * جواب كوتاه و جامع و پر معنى به آنها داد كه هر چه بيشتر روى آن بينديشيم اثرات نزول تدريجى