الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
270
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
و به گفته بعضى از مفسران هر يكى بر روى ديگرى افكنده خواهد شد ! « و همچنين لشكريان ابليس عموما » ( * ( وَجُنُودُ إِبْلِيسَ أَجْمَعُونَ ) * ) . در حقيقت اين سه گروه ، بتها ، و پرستش كنندگان بتها ، و لشكريان شيطان كه دلالان اين گناه و انحراف بودند ، همگى در دوزخ جمع مىشوند ، اما به اين صورت كه آنها را يكى پس از ديگرى به آن مىافكنند . چون « كبكبوا » در اصل از ماده « كب » است ، « كب » به معنى افكندن چيزى به صورت در گودال آمده است ، و تكرار آن ( كبكب ) ، تكرار اين سقوط را مىرساند و اين نشان مىدهد كه آنها به هنگام سقوط در دوزخ همانند سنگى مىباشند كه از بالاى بلندى به دره اى پرتاب مىشود نخست به نقطه اى افتاده و از آنجا به نقطه ديگر تا در قعر دره قرار گيرد ( 1 ) . ولى سخن به اينجا پايان نمىگيرد بلكه به دنبال آن صحنه اى از نزاع و جدال اين سه گروه دوزخى را مجسم مىسازد : « آنها در جهنم به مخاصمه و جدال پرداخته ، مىگويند » ( * ( قالُوا وَهُمْ فِيها يَخْتَصِمُونَ ) * ) . آرى عابدان گمراه مىگويند : « به خدا سوگند ما در گمراهى آشكارى بوديم » ( * ( تَاللَّه إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ ) * ) ( 2 ) .
--> ( 1 ) در فارسى امروز « كبكبه » به گروهى از سواران يا صداى پاى ستوران و آدميان به طور دستجمعى گفته مىشود ، و كنايه از جاه و جلال و شكوه و شوكت است ( فرهنگ معين ) بعيد نيست اين تعبير از « كبكوبة » ( با ضم هر دو كاف ) گرفته شده باشد كه در عربى به معنى گروهى از انسانها يا ستوران است ، و گاهى آن را در فارسى با « دبدبه » همراه مىآورند كه آن نيز به معنى صداى پاى جمعيت مردم و يا صداى دهلها است . ( 2 ) « ان » در « ان كنا » مخففه از مثقله است و در اصل « انا كنا » بوده است .