قابل توجه اينكه ابراهيم مىگويد : « آنها با من دشمنند » هر چند لازمه آن اين است كه من نيز با آنها عداوت دارم ، ولى اين تعبير ممكن است به خاطر آن باشد كه عبادت بتها مايه بدبختى و گمراهى و عذاب دنيا و آخرت انسان است . و اين در حكم عداوت آنها محسوب مىشود ، بعلاوه از آيات متعددى از قرآن استفاده مىشود كه بتها در قيامت از عابدان خود بيزارى مىجويند و به دشمنى آنها برمىخيزند ، به فرمان خدا به سخن درمىآيند و تنفر خود را ابراز مىدارند ( 1 ) . استثناء « * ( رَبَّ الْعالَمِينَ ) * » با اينكه در معبودهاى آنها وارد نبود ( و به اصطلاح استثناى منقطع است ) به منظور تاكيد بر توحيد خالص است ، اين احتمال نيز وجود دارد كه در ميان آنها كسانى بودند كه علاوه بر بتها خدا را نيز پرستش مىكردند ، ابراهيم براى رعايت اين موضوع ، پروردگار جهانيان را استثناء مىكند . ذكر ضمير « هم » كه معمولا براى جمع عاقل است در مورد بتها به همان دليل است كه در بالا اشاره شد . سپس ابراهيم ع به توصيف پروردگار جهانيان و ذكر نعمتهاى معنوى و مادى او مىپردازد تا با مقايسه با بتها كه نه دعاى عابدان را مىشنوند ، و نه سود و زيانى دارند مطلب كاملا روشن شود . نخست از نعمت آفرينش و هدايت ، شروع كرده ، مىگويد : « او كسى است كه مرا آفريد ، و هم او مرا هدايت مىكند » ( * ( الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ ) * ) .

--> ( 1 ) براى توضيح بيشتر در اين زمينه به جلد 13 تفسير نمونه ذيل آيه 82 سوره مريم مراجعه فرمائيد .